All of Bach: een geschenk aan de wereld

Zo veel mogelijk mensen laten genieten van Bach en toch concerten geven waar die muziek het beste tot zijn recht komt. In eerste instantie lijkt dat onmogelijk, maar Jos van Veldhoven verzon een list: All of Bach.

Door: Jolande van der Klis
Vriendenmagazine | September 2013

Toen de Bachvereniging een paar jaar terug in kleine kring vergaderde over het naderende negentigjarig bestaan, bruiste het niet direct van de ideeën. Op de een of andere manier ontbrak er iets feestelijks aan dat getal. De stemming sloeg acuut om toen het perspectief breder werd getrokken. Want waarom niet iets spannends bedenken voor het zoveel meer tot de verbeelding sprekende honderdjarig jubileum in 2021? Maar dan moest het ook écht spannend zijn. Dat was het begin van All of Bach, een groots project dat in september van start gaat en waarin de Nederlandse Bachvereniging de komende tien jaar alles van Bach wil gaan uitvoeren en met de wereld delen. 

The sky is the limit
Artistiek leider Jos van Veldhoven, de geestelijk vader van het project: “Al snel beseften we dat we daar dan ook zoveel mogelijk mensen van wilden laten meegenieten. Tegelijkertijd wilden we mensen niet afschepen met wat ik dan maar noem ‘de nieuwe kleren van de keizer’. Het is natuurlijk mooi om voor een uitverkocht Concertgebouw het Vijfde Brandenburgse Concert te spelen, maar als je daar op het balkon zit hoor je van die klavecimbelsolo niet meer dan een prettige ruis. Dat instrument is niet voor die zaal gemaakt, terwijl je om je publiek te kunnen bedienen toch vaak tot dit soort zalen bent veroordeeld. Eigenlijk zou je dus je locatie moeten kunnen aanpassen aan de intimiteit die het klavecimbel nodig heeft. Hetzelfde geldt voor de geestelijke cantates van Bach: die moeten in een kerk, liefst met een historisch orgel in de buurt. Dan kunnen orgelwerken ook meteen worden geïntegreerd met ander repertoire, zodat die stukken hun oorspronkelijke functie terugkrijgen en worden losgeweekt van het anachronistische orgelrecital voor een select publiek. Stel je voor dat je een concert begint met een prachtig preludium in de Groningse Martinikerk, een betere opening kun je eigenlijk niet hebben! Daarna verschenen er andere wensdromen op het netvlies: de Goldbergvariaties in een mooi kasteeltje of juist bij een klavecinist thuis, een wereldlijke cantate met fakkels op het voorplein van Paleis Huis ten Bosch, the sky is the limit.”

Zo kan Bach klinken
Dat was het moment waarop de nieuwe media in beeld kwamen. Want als je dicht bij Bach wil blijven en toch een ongelimiteerd publiek wil bedienen, kan online streaming de oplossing zijn. Van Veldhoven: “Het maakt dan niet uit of je er fysiek bij bent, wij zórgen dat je erbij bent en alles via internet vanaf de eerst rij kunt meemaken. En dan zo goed als we kunnen, niet alleen wat beeld en geluid en uitvoerenden betreft, maar ook qua documentatie. We omlijsten de opnamen behalve met uitgebreide informatie over Bachs leven en werk ook met gesproken woord van musici die echt weten waarover ze het hebben, in een heel strak format van een paar minuten. Dus als Dorothea Mields ‘Aus Liebe’ uit de Matthäus-Passion zingt, een aria waar ze haar halve leven mee heeft doorgebracht, dan vertelt zij daarover. Maar het onderwerp kan ook iets puur technisch zijn, of bijvoorbeeld een gekke pedaalpartij die Leo van Doeselaar in een orgelwerk tegenkomt, als het maar met de muziek samenhangt.”

Voor de opnamen treden zowel oude rotten als jonge talenten aan, die gaan vastleggen hoe gepassioneerde barokmusici in Noord-Europa nú over Bach denken. Een momentopname dus, of, in de woorden van Jos van Veldhoven, “een document met de geschiedenis als argument, want over vijftig jaar zal Bach waarschijnlijk weer totaal anders klinken.” 

Toch is documenteren niet het hoofddoel. “We willen de mensen vooral betrekken bij onze aanpak, ze laten meevoelen: zo kun je Bach laten klinken. Als een geschenk aan de wereld. Want of je nu in Zuid-Korea woont en voor het eerst het menuetje in g klein hebt ingestudeerd, of in Appingedam en gefascineerd bent door vierstemmige fuga’s, je bent altijd maar een paar muisklikken verwijderd van de informatie die je zoekt.”

Het gaat dus om de beleving, wat ook consequenties zal hebben voor de werkwijze bij de opnamen. “Dat zal wennen zijn voor de musici”, denkt Jos van Veldhoven, “want drie dagen uittrekken voor een opname zoals vroeger doen we niet meer. We laten mensen live meemaken wat er gebeurt, dus het heeft de kwetsbaarheid van een concert. Met als bijkomend voordeel dat niets in beton is gegoten. Als iets bij nader inzien tegenvalt, kun je het later nog eens opnemen. Je kunt bovendien kiezen voor een grotere variatie aan solisten, dat geeft ook een meerwaarde.” 

Flexibiliteit 
Die afwisseling zal zich ook weerspiegelen in de signatuur van de deelnemende musici. Jos van Veldhoven wil bij zijn selectie beslist niet ‘eenkennig’ zijn, een houding die rechtstreeks voortvloeit uit zijn ruime ervaring met het fenomeen gastdirigent. “Voor de Bachvereniging heeft het binnenhalen van andere zienswijzen altijd heel bevruchtend gewerkt, en dat gebeurt nu ook in dit project. Het is dus niet zo dat één klavecinist alle klavecimbelwerken gaat spelen, of één dirigent alle cantates gaat dirigeren. We opereren weliswaar binnen een zekere bandbreedte, maar een enkelvoudige bezetting of drie eerste violen, een koor of juist ripiënisten, daarin zijn we flexibel.” 

Voor Jos van Veldhoven, die in 2013 zijn dertigjarig jubileum als artistiek leider en dirigent van de Bachvereniging viert, heeft het voorbereiden van All of Bach een speciale betekenis. 

“Het voelt eigenlijk alsof ik weer helemaal aan het begin sta, want dit is een compleet nieuwe onderneming, waarvoor je compleet nieuwe dingen moet uitvinden.” Hij noemt het ook ‘een ongelofelijke kans’ dat hij zich opnieuw uitgebreid met de cantates van Bach mag gaan bezighouden. “Het zijn wereldwondertjes, en hoewel ik ze bijna allemaal wel eens heb uitgevoerd, kom je toch elke keer weer nieuwe dingen tegen.”

Terwijl de lancering van de website nog even op zich laat wachten, gaat het maken van de opnamen al in september van start. De openingsmanifestatie met de uitvoering van het hele eerste boek van het Wohltemperierte Klavier is op 29 september in het hoofdkantoor van Rabobank Nederland; de Rabotorens. Jos van Veldhoven: “Het contingent opnamen zal daarna geleidelijk oplopen, dat ontwikkelt zich met ieder concert. Ik zie het als een soort groeibriljant: je moet er even op wachten, maar dan heb je ook wat.”

 

Deel deze pagina

"Het voelt eigenlijk alsof ik weer helemaal aan het begin sta, want dit is een compleet nieuwe onderneming, waarvoor je compleet nieuwe dingen moet uitvinden." - Jos van Veldhoven -
"We willen mensen laten meevoelen ‘zo kan Bach klinken.’" - Jos van Veldhoven -

Lees meer over All of Bach

Partner

Neem gerust contact op

Publieksservice:
030 - 2 513 413
(ma-vr van 9.30 tot 12.30 uur)
Op 27 en 28 april is de publieksservice gesloten!

 

Volg ons op