Johannes-Passion in 2021

Johannes-Passion in 2021

in plaats van de Matthäus-Passion

Sinds de uitbraak van het coronavirus zet de Nederlandse Bachvereniging alles op alles om haar concerten door te laten gaan, conform de richtlijnen en op een manier die voor alle bezoekers én musici veilig en prettig is. In 2021 voert de Bachvereniging daarom de Johannes-Passion van J.S. Bach uit, in plaats van de gebruikelijke Matthäus-Passion. Gezien de uitzonderlijke en uitdagende omstandigheden zijn musici en medewerkers van de Bachvereniging blij dat de passietraditie met een werk van Bach in stand wordt gehouden.

Hieronder vindt u uitgebreide informatie over de overwegingen die tot ons besluit hebben geleid.

Dit besluit is in twee stappen tot stand gekomen. Allereerst hebben wij overwogen of het verantwoord zou zijn om in het voorjaar van 2021 de Matthäus-Passion uit te voeren. Tot onze spijt moesten we die vraag met ‘nee’ beantwoorden. Vervolgens hebben we ons afgevraagd wat we wél konden doen. Daarop was het voor de hand liggende antwoord: de Johannes-Passion. U leest hieronder waarom.

Waarom voert de Bachvereniging in 2021 de Matthäus-Passion niet uit?
Wij kunnen niet in de toekomst kijken, maar verwachten dat ook in het voorjaar van 2021 een aantal beperkingen zal gelden, vanwege maatregelen tegen verspreiding van het coronavirus. We gaan ervan uit dat de afstandregels nog steeds zullen gelden voor zowel publiek als musici en dat concerten zonder pauze zullen moeten worden uitgevoerd, om publieksstromen te beperken.
De Bachvereniging zou de Matthäus-Passion in 2021 uitvoeren met 65 musici. Als die anderhalve meter afstand van elkaar moeten houden, passen ze niet allemaal tegelijk op het podium. Uitbreiding van de podia gaat ten koste van de toch al geringe plaatsen voor publiek en belemmert veilige looproutes.
De Matthäus-Passion duurt drie uur. Voor zowel publiek als musici is een pauze noodzakelijk bij uitvoeringen van langer dan twee uur. We verwachten echter dat pauzes ook in het voorjaar van 2021 nog niet toegestaan zijn.

Waarom voert de Bachvereniging geen aangepaste versie van de Matthäus-Passion uit, bijvoorbeeld ingekort en/of met minder musici?
Wij vinden het belangrijk dat onze concerten passen bij het artistieke DNA van de Bachvereniging. Een zogenaamde enkel-bezette (veel minder musici) én ingekorte versie (korter dan twee uur) van de Matthäus-Passion is in theorie mogelijk, maar sluit in deze situatie niet aan bij de artistieke uitgangspunten van de Bachvereniging. In onze optiek gaat de ziel van het werk dan verloren. Ook voor gastdirigent René Jacobs gaat een zogenaamd gemankeerde Matthäus-Passion tegen zijn opvatting van het werk in.

Waarom besluit de Bachvereniging om de Johannes-Passion in plaats van de Matthäus-Passion uit te voeren?
We hebben nadrukkelijk niet gekozen tussen de Matthäus-Passion en de Johannes-Passion. Wij hebben allereerst geconstateerd dat het in 2021 niet mogelijk zou zijn de Matthäus-Passion conform onze artistieke visie uit te voeren. Maar een passietijd helemaal zonder muziek was ook geen optie. De vraag wat wij wél zouden kunnen uitvoeren, werd al snel overtuigend beantwoord met de Johannes-Passion.
Voor de Johannes-Passion hebben wij 35 musici nodig; die kunnen op een veilige manier op het gebruikelijke podium plaats nemen, zodat er tevens plaats blijft voor zoveel mogelijk publiek. Daarnaast duurt de Johannes-Passion minder dan twee uur en kan het hele stuk dus zonder pauze worden uitgevoerd.
De Johannes-Passion past de Bachvereniging in muzikaal opzicht als een handschoen. Wij geloven dat we met dit stuk, ondanks de uitdagende omstandigheden, recht doen aan onze bijna honderdjarige passietraditie.

De Matthäus-Passion zou pas in maart worden uitgevoerd. Waarom neemt de Bachvereniging dit besluit nu al?
De organisatie van een passie-tournee is een enorm project en vergt veel voorbereidingstijd. Zowel voor de betrokken musici als voor het publiek is het bovendien van belang in een vroeg stadium duidelijkheid te krijgen. Wij weten niet zeker of de culturele sector in maart 2021 nog te maken heeft met beperkingen, maar we achten dat zeer waarschijnlijk. Zouden we het besluit een paar maanden uitstellen, dan hebben wij niet meer genoeg tijd om alle benodigde voorbereidingen te treffen, ongeacht hoe het besluit dan zou uitvallen. We hebben de beslissing genomen (en hebben moeten nemen) op basis van wat ons op dit moment aannemelijk lijkt.

Voert de Bachvereniging de Johannes-Passion ook twee keer op één dag uit?
De Johannes-Passion is weliswaar korter dan de Matthäus-Passion, maar niet minder intensief. Meerdere concerten op één dag zou een te zware belasting voor onze musici zijn. Zij kunnen een tournee van drie weken alleen gezond volmaken met voldoende rust tussen de concerten. We willen immers dat het laatste concert nog net zo fris en energiek klinkt als het eerste.
Ook kunnen we uit ons kernensemble geen twee volwaardige casts samenstellen, die elkaar zouden kunnen afwisselen. Wij voeren de Johannes-Passion daarom één keer op een dag uit.

Vooralsnog voeren andere orkesten en koren in 2021 wel de Matthäus-Passion uit in de Nederlandse concertzalen, dus waarom de Bachvereniging niet?
Ieder organisatie maakt daarin zijn eigen afwegingen. Wij beoordelen de grootte van ons ensemble als te groot en de lengte van het stuk als te lang zonder pauze. Mogelijk kijken andere muziekgezelschappen het nog even aan, of besluiten zij tot aanpassingen waarvan wij vinden dat die niet bij onze artistieke overtuigingen passen (inkorten, of kleinere bezetting).
Daarnaast heeft niet elk gezelschap zoals wij te maken met zowel kerken als concertzalen. Onze passie-tournee bestaat in 2021 uit twaalf concerten; zeven in Nederlandse concertzalen en vijf in de Grote Kerk Naarden. Wij kunnen daardoor geen oplossing toepassen die op alle verschillende concertlocaties toegesneden is.

Heeft de Bachvereniging de Johannes-Passion eerder uitgevoerd?
Jazeker. Bij de eerste uitvoeringen van de Matthäus-Passion door de Bachvereniging werd nog lustig in de partituur gesneden. In 1928 weigerde dirigent Evert Cornelis echter bij te dragen aan een ‘gemankeerde’ Matthäus-Passion en besloot hij in plaats daarvan de Johannes-Passion uit te voeren.
Ook later heeft de Bachvereniging de Johannes-Passion met enige regelmaat uitgevoerd. Vanwege het specifieke karakter van de muziek echter niet zo heel vaak, omdat voor de Bachvereniging passietijd gelijk staat aan ‘Matthäus-tijd’. In 2008 waren we met de Johannes op tournee in Japan en in 2017 voerden we het stuk in Nederland uit met overwegend jonge musici. Het concert in Naarden werd opgenomen en is te zien en beluisteren op All of Bach.

Voert de Bachvereniging in 2022 wel weer de Matthäus-Passion uit?
Wij hopen van harte van wel!

-

We begrijpen heel goed dat kaartkopers, abonnementhouders, Vrienden, sponsoren etc. op dit moment vragen hebben over hun concertbezoek. Helaas kunnen wij deze vragen nog niet beantwoorden. Op dit moment werken wij met man en macht om alle details in kaart te brengen, zodat we op de kortst mogelijke termijn op alle inhoudelijke vragen antwoord kunnen geven. In de week van 9 november verwachten wij deze pagina met meer informatie uit te breiden. Tot die tijd verzoeken wij iedereen om over dit onderwerp geen contact met ons op te nemen.