Hohe Messe

Tournee van 13 t/m 23 december 2016

Wat zou Bach zelf als zijn beste werk hebben gezien? Goede kans dat het de Mis in b klein zou zijn, beter bekend als de ‘Hohe Messe’. In de laatste jaren van zijn leven stelde hij deze mis samen. De bestanddelen, waaronder een sanctus voor eerste kerstdag, waren voor het grootste deel eerder gecomponeerde stukken die hij bewerkte. Je zou het als een ‘best of ’-programma kunnen zien – de mis is Bachs opus ultimum, waarin hij zijn mooiste en beste werken tot een universeel kunstwerk smeedde. Alles wijst erop dat dit was hoe Bach herinnerd wilde worden – de Mis in b klein is zijn muzikale testament.

Het concert in de Grote Kerk van Naarden zal worden geregistreerd voor ons online platform allofbach.com.


Wat is een mis?

Missen speelden een belangrijke rol in de ontwikkeling van de westerse klassieke muziek. Eerst werden missen in de kerk gelezen, later gereciteerd en gezongen (het gregoriaans). Langzamerhand werden aan het einde van de middeleeuwen aan het eenstemmige gezang steeds vaker stemmen toegevoegd – zo ontstond meerstemmigheid of polyfonie. De polyfone missen van de renaissance horen tot de belangrijkste genres uit de Europese kunstmuziek. Juist omdat missen zo’n belangrijke rol speelden in de ontwikkeling van de polyfonie, bleven componisten altijd missen schrijven. En de nieuwe verworvenheden van elke stijlperiode werden ook toegepast in de mismuziek. Zo waren missen in de barok niet meer altijd vocaal, maar kwam er instrumentale begeleiding bij.
Maar wat is nu eigenlijk zo’n mis? Het woord mis komt van het Latijnse missa en is ontleend aan een formule die eeuwenlang gebruikt werd als afsluiting van de eucharistieviering: ite, missa est (gaat heen, wordt uiteengezonden). Het woord mis kan verwijzen naar een kerkdienst waarin de eucharistie (het delen van brood en wijn) gevierd wordt. Staat er op een concertprogramma een mis, dan hoor je de op muziek gezette, vaste onderdelen voor de eucharistieviering. De wisselende onderdelen van de eucharistieviering zijn afhankelijk zijn van de kerkelijke kalender. De vaste delen zijn altijd hetzelfde: Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus en Agnus Dei. Als de teksten van deze vaste elementen op gezamenlijk op muziek worden gezet, dan heet dat een mis.
Lange tijd waren missen vooral gebruiksmuziek – gecomponeerd om in de kerkdienst te worden uitgevoerd. In de negentiende eeuw werden steeds meer niet-liturgische missen geschreven, werken die niet per se bedoeld waren voor in de kerk, maar als losstaand kunstwerk. Vóór de reformatie was de mis universeel. In alle christelijke kerken werden dezelfde Latijnse teksten gelezen of gezongen. Tijdens de reformatie pleitten Calvijn en Luther echter voor meer gebruik van de volkstaal in de kerk. Toen verschillende groeperingen zich van de ‘universele’ katholieke kerk afsplitsten, werden mis en eucharistieviering katholieke termen. In een niet-katholieke kerkdienst speelde het Latijn nog maar een kleine of zelfs geen enkele rol. Zo werd ten tijde van Bach in de lutherse kerken in Leipzig bijvoorbeeld geen complete Latijnse mis gelezen of gezongen.

Deel deze pagina

Neem gerust contact op

Publieksservice:
030 - 2 513 413
(ma, do en vr van 9.30 tot 12.30 uur)

 

Volg ons op