Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit'Actus tragicus'

Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit'Actus tragicus'

BWV 106 uitgevoerd door de Nederlandse Bachvereniging
onder leiding van Jos van Veldhoven
Oostkerk, Middelburg

  • Intro
  • 1. Sonatina
  • 2. Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit (Chor)
  • 3. Ach, Herr, lehre uns bedenken (Arioso)
  • 4. Bestelle dein Haus (Arie)
  • 5. Es ist der alte Bund (Chor und arioso)
  • 6. In deine Hände (Arie)
  • 7. Heute wirst du mit mir im Paradies sein (Arioso
  • 8. Glorie, Lob, Ehr und Herrlichkeit (Chor)

Achter de muziek

Verhaal
Verhaal
Achtergrondvideo's
Achtergrondvideo's
Teksten
Teksten
Credits
Credits

Muzikaal-theologische tour de force

Door een niet alledaagse instrumentatie ontstaan onaardse klanken.

Beroemd, eigenaardig, bijzonder mooi, betekenisvol – er valt heel veel te zeggen over de combinatie van instrumenten die Bach hier gebruikt. In elk geval is de bezetting niet alledaags. De violen schitteren door afwezigheid, maar er zijn wel twee blokfluiten en twee viola da gamba’s. Zij leveren een zachte, troostrijke en soms haast hemelse klank. De blokfluiten lijken het aardse lijden te symboliseren met hun wrange secunden en unisono’s, die volgens blokfluitist Heiko ter Schegget dan ook “niet te mooi” mogen zijn. In het interview legt hij uit waarom.

Het eeuwige leven staat centraal in de vernuftige opbouw van de cantate. Bach zet de aardse dood binnen het Oude Testament – iedereen moet sterven – scherp af tegen de verlossing uit het Nieuwe Testament. De tekst citeert uiteenlopende Bijbelboeken, in overeenstemming met de lutherse opvatting dat Gods plan voor onze redding de gehele Bijbel beslaat. Als dramatisch hoogtepunt en symmetrie-as  fungeert het koor ‘Es ist der alte Bund’. Hier combineert Bach op spectaculaire wijze de vertrouwde memento mori-waarschuwing (gedenk te sterven) met de aankondiging van Jezus’ komst door de sopraan. Deze uiteenzetting groeit uit tot een muzikaal-theologische tour de force wanneer Bach aan het eind van dit deel beide gegevens niet meer náást maar bóven elkaar presenteert. 

De cantate is een van Bachs oudste en de muziek is ongetwijfeld bedoeld voor een begrafenis. Natuurlijk wordt er dan gezocht naar een passende gelegenheid. Zoals bijvoorbeeld de uitvaart van de broer van Bachs moeder, Tobias Lämmerhirt, die op 10 augustus 1707 overleed in Erfurt. De begrafenis van  Lämmerhirt was op 14 augustus. Omdat Erfurt en Mühlhausen ongeveer 60 kilometer uit elkaar lagen, moet de hypothese dat Bach deze cantate voor de begrafenis van zijn moeders broer schreef met een flinke korrel zout worden genomen. Behalve uiteraard als Bach eerder aan de compositie zou zijn begonnen. Overigens is niet duidelijk wie de bijnaam ‘Actus Tragicus’, die voor het eerst in een manuscript van na Bachs dood verschijnt, bedacht heeft. 

BWV
106
Titel
Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit
Bijnaam
Actus Tragicus
Instrument
Gamba
Genre
cantates
Jaartal
1707?
Stad
Mühlhausen
Tekstdichter
onbekend
Bestemming
treurmuziek
Eerste uitvoering
onbekend

Achtergrondvideo's

Mieneke van der Velden, Jos van Veldhoven en Heiko ter Schegget

“Gambiste Mieneke van der Velden, dirigent Jos van Veldhoven en blokfluitist Heiko ter Schegget bespreken de bijzondere instrumentatie van deze cantate.”

Teksten

Original

1. Sonatina

2. Chor
Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit.
In ihm leben, weben und sind wir,
solange er will.
In ihm sterben wir zur rechten Zeit,
wenn er will.

3. Arioso (Tenor)
Ach, Herr, lehre uns bedenken,
dass wir sterben müssen,
auf dass wir klug werden.

4. Arie (Bass)
Bestelle dein Haus;
denn du wirst sterben
und nicht lebendig bleiben!

5. Chor und arioso (Sopran)
Es ist der alte Bund:
Mensch, du musst sterben!
Ja, komm, Herr Jesu!

6. Arie (Alt)
In deine Hände
befehl ich meinen Geist;
du hast mich erlöset,
Herr, du getreuer Gott.

7. Arioso (Bass), Choral (Alt)
Heute wirst du mit mir
im Paradies sein.

Mit Fried und Freud ich fahr dahin
in Gottes Willen,
getrost ist mir mein Herz und Sinn,
sanft und stille.
Wie Gott mir verheissen hat:
der Tod ist mein Schlaf worden.

8. Chor  
Glorie, Lob, Ehr und Herrlichkeit
sei dir, Gott Vater und Sohn bereit’,
dem Heilgen Geist
mit Namen!
Die göttlich Kraft
mach uns sieghaft
durch Jesum Christum, amen.





Translation

1. Sonatina

2. Koor
Gods tijd is altijd de beste tijd.
In hem leven, bewegen en zijn wij,
zolang hij wil.
In hem sterven wij op de juiste tijd,
wanneer hij wil.

3. Arioso
Ach, Heer, leer ons bedenken
dat we eens sterven moeten, zodat onze harten verstandig zullen worden.

4. Aria
Geef uw laatste aanwijzingen
voor u sterven gaat, want u zult sterven
en niet in leven blijven!

5. Koor en arioso
Het is het oude verbond:
mens, u moet sterven!
Ja, kom, o heer Jezus, kom!

6. Aria
Mijn geest
geef ik over in uw handen;
u hebt mij verlost,
o Heer, mijn trouwe God.

7. Aria en koraal
Vandaag nog zult u met mij
in het paradijs zijn.

Daar reis ik met vrede en vreugde heen,
overeenkomstig Gods wil.
Mijn hart en geest zijn getroost; ze zijn rustig en stil
en zoals God mij beloofd heeft,
is de dood mijn slaap geworden.

8. Koor
Glorie, lof, eer en heerlijkheid
zij aan u, God de Vader en de Zoon gegeven, en met name
aan de Heilige Geest!
Laat die goddelijke kracht,
ons zegevierend doen overwinnen
door Jezus Christus, amen.



Credits

  • Publicatiedatum
    4 maart 2016
  • Opnamedatum
    16 mei 2015
  • Locatie
    Oostkerk, Middelburg
  • Dirigent
    Jos van Veldhoven
  • Sopraan
    Dorothee Mields
  • Alt
    Alex Potter
  • Tenor
    Charles Daniels
  • Bas
    Tobias Berndt
  • Ripieno sopraan
    Marjon Strijk
  • Ripieno alt
    Barnabás Hegyi
  • Ripieno tenor
    Immo Schröder
  • Ripieno bas
    Jelle Draijer
  • Blokfluit
    Heiko ter Schegget, Benny Aghassi
  • Viola da gamba
    Mieneke van der Velden, Ricardo Rodriguez Miranda
  • Cello
    Lucia Swarts
  • Contrabas
    James Munro
  • Orgel
    Siebe Henstra
  • Theorbe
    Mike Fentross
  • Cameraregie en montage
    Jasper Verkaart, MaNOj Kamps
  • Muziekopname, -montage en –mix
    Guido Tichelman, Bastiaan Kuijt, Micha de Kanter
  • Camera
    Maarten van Rossem, Paul Caspers, Jorrit Garretsen, Rieks Soepenberg
  • Licht
    Daan de Boer, Denny Schoute
  • Make-up
    Erica Stuyfzand
  • Kleurcorrectie
    Daphne Maierna
  • Productie concert
    Erik van Lith, Marco Meijdam
  • Productie
    Jessie Verbrugh
  • Interview
    Jasper Verkaart, MaNOj Kamps
Help ons All of Bach te voltooien Help ons All of Bach te voltooien

Help ons All of Bach te voltooien

Een groot deel moet nog opgenomen worden voordat het gehele oeuvre van Bach online staat. Dit redden we niet zonder financiële steun van donateurs. Help ons de muzikale nalatenschap van Bach te voltooien en steun ons met een gift!