Singet dem Herrn ein neues Lied

Singet dem Herrn ein neues Lied

BWV 225 uitgevoerd door de Nederlandse Bachvereniging
onder leiding van Stephan MacLeod
Grote Kerk, Naarden

Achter de muziek

Verhaal
Verhaal
Achtergrondvideo's
Achtergrondvideo's
Teksten
Teksten
Credits
Credits

Kameleontisch

Hier kon Mozart nog wat van opsteken.

“Hier moet een compleet orkest aan worden toegevoegd”, zo schreef Mozart op zijn kopie van Bachs motet Singet dem Herrn. Hij was erg enthousiast over het stuk, dat werd uitgevoerd als verrassing toen hij in 1789 de Thomasschule in Leipzig bezocht. Op zijn verzoek kreeg hij een kopie. Volgens het verslag dat Johann Friedrich Rochlitz tien jaar later van de gebeurtenis maakte, zou Mozart zelfs geroepen hebben: “Daar kan je nog eens wat van opsteken!”   

In de drie delen van dit motet in de vorm van een concert zijn de twee koren dan ook bijzonder inventief ingezet. Na een massaal en uitgelaten heen- en-weer-gepingpong van het woord ‘Singet!’, storten beide koren zich eerst in een gecompliceerde fuga. Het langzame deel is een statig gezongen koraal door koor II, waar koor I tegelijkertijd een kunstige ‘aria’ doorheen vlecht. Aan het einde wordt alles herhaald, maar keren de rollen van de twee koren om, dus koor II zingt de ‘aria’ en koor I het koraal. Het slot is een soort dansant vraag-en-antwoordspel, dat wordt besloten met een gezamenlijk uitgevoerde vierstemmige fuga.

Het kameleontische karakter van dit motet maakt het lastig te besluiten welke bestemming het gehad kan hebben. De twee vaak geopperde mogelijkheden lijken geen van beide naadloos te passen. Want voor een herdenkingsdienst voor de koningin van Polen is het wellicht iets te vrolijk, en als verjaarsmuziek voor koning August, die net was hersteld van een ernstige ziekte, juist weer iets te plechtstatig.

Of Mozart dit voorbeeld nodig had om zijn requiem te kunnen schrijven, zoals wel is gesuggereerd, lijkt wel erg ver gezocht. In elk geval is hij nooit begonnen aan de orkestratie van Singet dem Herrn ein neues Lied. En dat is misschien maar goed ook. 

Motetten, BWV 225-231, 118 en Anh159
Cantates waren Bachs dagelijks brood, een vast onderdeel van zijn wekelijkse taken als Thomascantor. Voor zijn motetten lag dat anders: in Leipzig klonk behalve de cantate doorgaans geen nieuwe muziek (in plaats daarvan werd er gekozen uit de motettenbundel Florilegium Portense). Dat liet Bach de ruimte om tegen betaling werken te schrijven voor private aangelegenheden, vaak begrafenissen. Helaas zijn we er daarvan wellicht tientallen kwijt. De stukken die wel bewaard bleven, hebben in tegenstelling tot Bachs andere vocale werken, sinds hun compositie repertoire gehouden.

De overgeleverde authentieke motetten – negen werken, het onderzoek blijft gaande – bouwen voort op een genre met een indrukwekkende stamboom. Tegen de achtergrond van de strenge Renaissance-polyfonie leende de generatie van Schütz (1585-1672) elementen bij de weelderige, meerkorige werken van Giovanni Gabrieli en gaf er een Centraal-Duitse, lutherse draai aan. De inhoudelijke focus lag, ook bij Bach, op koralen en bijbelpassages, waarbij wereldlijke madrigalismen (simpel gezegd: tekstuitbeelding) de expressie van dit religieuze genre alleen maar versterkten.

BWV
225
Titel
Singet dem Herrn ein neues Lied
Genre
motetten
Jaartal
tussen juni 1726 en april 1727
Stad
Leipzig
Tekstdichter
onbekende tekstdichter. Samengesteld uit onder meer Psalm 149:1-3, Psalm 150:2, 6 en vers 3 en 4 uit Nun lob, mein Seel, den Herren van Johann Gramann
Bestemming
onbekend
Eerste uitvoering
onbekend

Achtergrondvideo's

Dirigent Stephan MacLeod en bas Sebastian Myrus

“Wanneer je als zanger de motetten van Bach eenmaal beheerst, is het alsof je je favoriete oefeningen doet op de sportschool.”

Teksten

Origineel

Singet dem Herren ein neues Lied
die Gemeine der Heiligen
sollen ihn loben.
Israel freue sich des, der ihn gemacht hat.
Die Kinder Zion sei'n
fröhlich
über ihrem Könige,
sie sollen loben
seinen Namen im reihen;
mit Pauken und mit Harfen
sollen sie ihm spielen.

Wie sich ein Vater erbarmet
Gott, nimm dich ferner unser an,
über seine junge Kinderlein,
so tut der Herr uns allen,
so wir ihn kindlich fürchten rein.
Er kennt das arm Gemächte,
Gott weiss, wir sind nur Staub,
denn ohne dich ist nichts getan
mit allen unsern Sachen.
Gleichwie das Gras vom Rechen,
ein Blum und fallend Laub.
Der Wind nur drüber wehet,
so ist es nicht mehr da,
Drum sei du unser Schirm und Licht,
und trügt uns unsre Hoffnung nicht,
so wirst du's ferner machen.
Also der Mensch vergehet,
sein End, das ist ihm nah.
Wohl dem, der sich nur steif und fest
auf dich und deine Huld verlässt.

Nur Gottes Gnad’ alleine
Gott, nimm dich ferner unser an,
steht fest und bleibt in Ewigkeit,
bei seiner lieben G’meine,
die steht in seiner Furcht bereit,
die seinen Bund behalten.
Er herrscht im Himmelreich.
denn ohne dich ist nichts getan
mit allen unsern Sachen.
Ihr starken Engel, waltet
seins Lob’s und dient zugleich,
dem grossen Herrn zu ehren,
und treibt sein heiligs Wort;
Drum sei du unser Schirm und Licht,
und trügt uns unsre Hoffnung nicht,
so wirst du's ferner machen.
Mein Seel sollt auch vermehren
Sein Lob an allem Ort.
Wohl dem, der sich nur steif und fest
auf dich und deine Huld verlässt.

Lobet den Herrn in seinen Taten,
lobet ihn in seiner grossen Herrlichkeit!
Alles was Odem hat lobe den Herrn,
halleluja!

Vertaling

Zingt de Heer een nieuw lied;
de gemeenschap der heiligen
moet hem loven.
Israël verheuge zich in zijn schepper.
Mogen de kinderen van Sion zich
verheugen
over hun Koning
zij moeten zijn naam
met reidans prijzen;
en met pauken en met harpen
voor hem spelen.

Zoals een vader zich ontfermt
God, blijf voor ons zorgen,
over zijn jonge kindertjes,
zo doet de Heer dat met ons allen
als we hem kinderlijk en zuiver vrezen.
Hij kent ons arme soort,
God weet het, wij zijn slechts stof,
want zonder u komt er niets terecht
van al onze zaken.
we lijken op het gras dat wordt afgemaaid,
een bloem en vallend blad.
De wind hoeft er maar overheen te blazen
en het is er niet meer.
Wees dus onze bescherming en ons licht, en als onze hoop ons niet bedriegt, dan zult u dat blijven.
Zo gaat de mens voorbij,
zijn einde nadert.
Welzalig hij die stevig en vast
op u en uw genade vertrouwt!

Maar alleen Gods genade
God, blijf voor ons zorgen,
staat vast en blijft in eeuwigheid,
bij zijn geliefde gemeente
die godvrezend klaar staat,
en die in zijn verbond blijft.
Hij heerst in het hemelrijk.
want zonder u komt er niets terecht
van al onze zaken.
Jullie sterke engelen
looft en dient God tegelijk,
om de grote Heer te eren,
verspreid zijn heilig woord;
Wees dus onze bescherming en ons licht, en als onze hoop ons niet bedriegt, dan zult u dat blijven.
mijn ziel zal ook
overal zijn lof vermenigvuldigen.
Welzalig hij die stevig en vast
op u en uw genade vertrouwt!

Looft de daden van de Heer,
looft hem in zijn grote heerlijkheid!
Moge alles, wat adem heeft de Heer loven,
halleluja!


Credits

  • Opnamedatum
    14 mei 2016
  • Publicatiedatum
    1 januari 2017
  • Locatie
    Grote Kerk, Naarden
  • Dirigent
    Stephan MacLeod
  • Sopraan
    Orlanda Velez Isidro, Klaartje van Veldhoven, Griet de Geyter, Aleksandra Lewandowska, Marjon Strijk, Hilde van Ruymbeke, Stephanie Pfeffer, Marta Paklar
  • Alt
    Barabás Hegyi, Gemma Jansen, Elena Pozhidaeva, Bernadett Nagy, Marine Fribourg, Victoria Cassano McDonald
  • Tenor
    Adriaan de Koster, Wolfgang Frisch, Guy Cutting, Diederik Rooker, Immo Schröder, Ronald Threels
  • Bas
    Matthew Baker, Sebastian Myrus, Pierre-Guy Le Gall White, Martijn de Graaf Bierbrauwer, Michiel Meijer, Jelle Draijer
  • Viool
    Shunske Sato, Sayuri Yamagata
  • Altviool
    Staas Swierstra
  • Cello
    Lucia Swarts
  • Violone
    Robert Franenberg
  • Hobo 1
    Martin Stadler
  • Hobo 2
    Peter Frankenberg
  • Taille
    Yongcheon Shin
  • Fagot
    Benny Aghassi
  • Theorbe
    Fred Jacobs
  • Orgel
    Pieter-Jan Belder
  • Klavecimbel
    Siebe Henstra
  • Regie
    Simon Aarden
  • Regie-assistent
    Ferenc Soetman
  • Muziekopname
    Guido Tichelman, Bastiaan Kuijt, Micha de Kanter
  • Audiomontage -en mix
    Guido Tichelman
  • Camera
    Bart ten Harkel, Merijn Vrieling, Merlijn Dielemans, Chris Reichgelt, Martijn Struijf
  • Licht
    Zen Bloot
  • Lichtassistent
    Patrick Galvin
  • Beeldtechniek
    Niels Cnossen
  • Settechniek
    Marco Korzelius
  • Datahandling
    Jesper Blok
  • Projectmanager NEP
    Peter Ribbens
  • Productie
    Marco Meijdam
Help ons All of Bach te voltooien Help ons All of Bach te voltooien

Help ons All of Bach te voltooien

Een groot deel moet nog opgenomen worden voordat het gehele oeuvre van Bach online staat. Dit redden we niet zonder financiële steun van donateurs. Help ons de muzikale nalatenschap van Bach te voltooien en steun ons met een gift!