Toccata en fuga in d klein 'Dorische'

Toccata en fuga in d klein 'Dorische'

BWV 538 uitgevoerd door Leo van Doeselaar
Waalse Kerk, Amsterdam

  • Intro
  • Toccata
  • Fugue

Achter de muziek

Verhaal
Verhaal
Achtergrondvideo's
Achtergrondvideo's
Credits
Credits

Topsport voor de oren

Muziek als een schaakspelin drie dimensies

Schaamt u zich niet en beluister deze toccata en fuga gewoon nog eens. Het is immers zeer complexe muziek, lastig om ineens te bevatten. Toch is spaarzaamheid hier de sleutel, want Bach weet enkele simpele motieven uit te spinnen tot twee overweldigende bouwsels. En hoewel de delen van dit power couple waarschijnlijk niet tegelijk zijn geschreven, passen ze bij elkaar als geen ander.

De toccata is een schoolvoorbeeld van retoriek, verpakt in een perpetuum mobile van zestiende noten. Het beginmotief, bijna een thema, wordt gepresenteerd, becommentarieerd, bevestigd, bewerkt, weer bevestigd, etcetera. Elk muzikale gebaar is afgeleid van dat ene motief, op zich al een geweldige prestatie. Bach brengt nog extra reliëf aan door een levendige dialoog tussen hoofd- en rugwerk. Voor optimale balans ten slotte worden korte passages met ‘spannende’ akkoorden consequent gevolgd door brede muzikale opklaringen.

Ook in de fuga wordt laag op laag gestapeld. Het thema begint simpel, maar al in de tweede maat verschuift het ritme en beginnen de sprongen, die later tot zeer prikkelende combinaties leiden. Er zijn twee tegenthema’s (een daarvan lijkt heel eventjes op het toccata-motief), allebei zonder onderbrekingen en perfect overlappend met het thema, zodat het stuk nergens ontspant. Na de eerste inzet van het pedaal wordt het een beetje spoorzoeken als Bach zijn melodieën in canon gaat inzetten, eerst tussen bas en sopraan, daarna in drie middenstemmen, tot het weefsel nauwelijks nog te ontwarren is. Het slot van de fuga doorbreekt het bedwelmende lijnenspel en wijst met vinnige vraag-en-antwoord-akkoorden nadrukkelijk terug naar de toccata.

BWV
538
Titel
Toccata en fuga in d klein
Bijnaam
Dorische
Instrument
Orgel
Genre
orgelwerken
Jaartal
1712-1717?
Stad
Weimar?
Bijzonderheden
De bijnaam 'Dorisch' verschijnt voor het eerst in een Peters-uitgave uit 1845, waarschijnlijk omdat het werk in d-klein (met 1 mol dus) is genoteerd zonder voortekens aan de sleutel, net als de dorische modus.

Achtergrondvideo's

Organist Leo van Doeselaar

“Bach indicates exactly where to change between manuals, Leo van Doeselaar says.”

Leo van Doeselaar on the fugue

“In the fugue, Bach uses a very special pedal trill, a trill lasting one, two, three, four, five, six bars!”

Teksten

Origineel

Vertaling

Credits

  • Release date
    12 December 2014
  • Recording date
    23 June 2013
  • Location
    Walloon Church, Amsterdam
  • Organist
    Leo van Doeselaar
  • Organ
    Christian Müller, 1734
  • Producer
    Frank van der Weij
  • Film director
    Jan Van den Bossche
  • Directors of photography
    Sal Kroonenberg, Ruben van den Broeke
  • Grip
    Antoine Petiet
  • Music production, editing and mix
    Holger Schlegel
  • Film editor
    Dylan Glyn Jones
  • Colorist
    Jef Grosfeld
  • Production assistants
    Marco Meijdam, Zoë de Wilde