Matthäus-Passion

In deze uitzonderlijke tijd kunnen we u helaas geen live Matthäus-Passion bieden. Op deze pagina vindt u onze opnames, wetenswaardigheden en tips.

De Matthäus-Passion in beeld en geluid
• Bekijk de Matthäus-Passion waar en wanneer u wilt via All of Bach. Hier vindt u tevens een korte toelichting op het stuk, een mini-documentaire en video-interviews met verschillende musici die vertellen over de Matthäus-Passion en de complete gezongen tekst met vertaling.

• Onze Matthäus is ook te bekijken via YouTube. Op ons kanaal vindt u tevens een afspeellijst met losse fragmenten uit de Matthäus en een afspeellijst met mini-documentaires en musici aan het woord.
• In 2018 werd onze uitvoering onder leiding van Jos van Veldhoven uitgezonden door de NPO. Deze uitvoering is terug te zien via NPO Gemist.

Programmaboekjes: zangteksten of meer lezen
• Wilt u tijdens het luisteren naar de Matthäus-Passion de tekst meelezen? Klik hier voor de tekst van de uitvoering op All of Bach en YouTube (2014). Klik hier voor het tekstboek van de uitvoering op NPO Gemist (2018). 
• Bent u, ondanks de annulering van de Matthäus-Passion van 2020, benieuwd naar de visie van dirigent Leonardo García Alárcon op de passie? Bekijk hier het programmaboekje inclusief een interview met de dirigent.
•Via Bach Archiv Leipzig kunt u meelezen met de originele partituur van de Matthäus-Passion.

Volg ons op social media
Helaas kunnen we u in deze uitzonderlijke tijd geen live muziek bieden. Maar op onze social mediakanalen vindt u deze weken extra video’s, berichten van onze musici en natuurlijk All of Bach-releases. Bekijk bijvoorbeeld deze thuis-versie van het Erbarme dich door Shunske Sato:

Volg ons op Facebook, Instagram, Twitter, YouTube en LinkedIn voor meer materiaal.

De 'Nederlandse' passie
Klassieke muziekliefhebber of niet, in Nederland kent vrijwel iedereen de Matthäus-Passion. Jaarlijks ontstaat in de maand voor Pasen een ware ‘Matthäus-gekte’. Elk dorp heeft zijn eigen uitvoering en een beetje grote concertzaal heeft er minstens twee of drie. De eerste uitvoering van de Matthäus-Passion in Nederland was in Rotterdam in 1870. Amsterdam volgde in 1874. Met het Concertgebouworkest vestigde Willem Mengelberg in Amsterdam vervolgens een passietraditie die tot vandaag de dag voortduurt. Als reactie op de uitvoeringen van Mengelberg ontstond in 1921 de Nederlandse Bachvereniging. De oprichters vonden dat de Matthäus moest klinken waar hij thuishoort: in een kerk. De jaarlijkse uitvoering van de Bachvereniging in Naarden groeide uit tot ‘de’ Nederlandse Matthäus.

Kampen Boys Choir
Elk jaar worden onze uitvoeringen opgeluisterd door de zang van het Kampen Boys Choir. De jongens vertellen over de Matthäus in deze All of Bach-video.



Matthäus-basics
Verraad, veroordeling en dood, maar boven alles liefde; hoewel het grootste deel van de tekst van de Matthäus-Passion bijna 2000 jaar oud is, is de boodschap nog steeds actueel.
De Matthäus-Passion vertelt het verhaal van Jezus’ laatste dagen. Hij wordt verraden, berecht, gekruisigd en begraven. De tekst is samengesteld door Picander, pseudoniem van Christian Friedrich Henrici, waarschijnlijk in nauwe samenspraak met Bach zelf. Als rode draad gebruikten ze het verhaal zoals verteld door de Evangelist Matteüs. Wanneer verschillende groepen of personen aan het woord komen, krijgen de zangers verschillende rollen toebedeeld – Christus, Judas, Petrus, een slavin, de leerlingen, de hogepriesters, het volk, de soldaten, enzovoort.
Op sleutelmomenten in het verhaal voegden Bach en Picander koralen en aria’s toe, als reflectie op het bijbelverhaal. De handeling wordt stilgezet en het gebeurde wordt in de theologische context van Bachs tijd geplaatst. De koraalteksten en melodieën zijn afkomstig uit het lutherse gezangboek en waren voor de kerkgangers in Leipzig dagelijkse kost. Al waren Bachs harmonisaties nieuw, iedereen zal de melodie en tekst herkend hebben. De teksten voor openingskoor, slotkoor en de aria’s waren gloednieuw. Zowel de aria’s als de koralen sluiten vaak naadloos aan op de evangelietekst.
In zijn tekst maakt Picander onderscheid tussen twee groepen mensen: de ‘Dochters van Sion’ (Jeruzalem) enerzijds, en de gelovigen van alle tijden anderzijds. Vaak laat Picander deze twee groepen met elkaar in dialoog gaan. Bach versterkte dit dialoogeffect door te kiezen voor twee afzonderlijke ensembles van zangers en instrumentalisten die hij coro I en coro II noemt. De twee ensembles hebben elk hun eigen functie. Het eerste koor is onderdeel van het verhaal en levert de belangrijkste emotionele reacties, zoals in aria’s als ‘Erbarme dich’ en ‘Aus Liebe’. Het tweede koor stelt vragen, levert commentaar en trekt conclusies.
In de koralen voegt Bach de twee ensembles samen: de hele gemeenschap stemt in met het gesprokene. Ook daar waar hij met maximaal effect de woedende menigte wil weergeven, zoals in ‘Lass ihn kreuzigen’, zet hij de koren samen in. Het eerste koor is altijd leidend, het tweede meer volgend.

Feiten

Johannes-Passion
Bekijk en beluister ook de Johannes-Passion op All of Bach; de eerste passiemuziek die Bach als cantor in Leipzig schreef. Voor deze uitvoering selecteerden we een cast met zangers onder de 35. Behalve de aanvoerders waren ook alle orkestleden jonger dan 35 jaar. Aan de concertreeks ging een traject met audities en masterclasses vooraf. Beelden hiervan (en interviews met de musici) vind je op deze pagina onder 'Achtergrondvideo's'.

Steun de musici
Zoals u misschien weet ondervinden onze musici grote inkomstenderving als gevolg van de afgelaste concerten. Mocht u hen willen steunen en een donatie overwegen, dan vindt u hier meer informatie over op deze pagina.

Tips
• Meer weten over de Matthäus-Passion? Beluister eens de podcast Ontdek de Matthäus van binnenuit van NPO Radio 4: 'Hoe boetseert de meester koren, solisten en orkesten tot een dramatisch geheel? Hoe schept hij verraad, vertwijfeling, liefde en troost? In deze podcast gidst violist en Matthäuskenner Carel den Hertog je met presentator Lex Bohlmeijer door de onmetelijke rijkdom van de Matthäus-Passion.'
• De boeken De geheimen van de Matthäus-Passion en De Matthäus-Passion bieden informatie over Bachs wereld, de tekst van de Matthäus en de Nederlandse Bachtraditie en geven de lezer een veelomvattend beeld van de zeggingskracht van Bachs muziek.
• In dit artikel van NPO Focus onderzoeken de auteurs wat het werk van Bach zo bijzonder (en populair) maakt.
• Benieuwd naar het originele handschrift van Bach? Via de website van Bach Archiv Leipzig kun je de volledige originele partituur van de Matthäus-Passion digitaal inzien.