Herr Jesu Christ, du höchstes Gut

Herr Jesu Christ, du höchstes Gut

BWV 1114 uitgevoerd door Bart Jacobs
Sint-Bavokerk, Haarlem

Achter de muziek

Verhaal
Verhaal
Achtergrondvideo's
Achtergrondvideo's
Credits
Credits

Van pijn, pijlen en genade

Hulpeloze melancholie slaat ternauwernood om in hoop.

Traag strompelt de zondaar richting Jezus, de ‘Brunnquell aller Gnaden’, met pijn in zijn geest en ‘doelloze pijlen’ in zijn ziel. Voor dit smeekgebed koos Bach de toonsoort f klein; melancholisch, depressief, zwart. Het majeur slotakkoord klinkt bijna alsof zijn bedenker ook nauwelijks op verlossing durfde te hopen. Een koraalbewerking voor donkere dagen.

De Neumeister Sammlung, waarin dit werk is opgenomen, toont Bach in zijn allerjongste jaren. Hij experimenteerde met vormen en technieken, sommige bleef hij ontwikkelen, andere liet hij voor wat ze waren. Zo kent Herr Jesu Christ, du höchstes Gut twee sferen, wat je verder bij de o zo consistente Bach nauwelijks nog vindt. De omspeelde melodie komt maar moeizaam op gang, als een aria zweeft ze op haar eigen klavier boven de onderstemmen. Tenor en bas begeleiden met ‘voorimitatie’, een oude techniek waarbij koraalmateriaal een eigen leven gaat leiden. Na vier regels voegt de melodie zich echter bij het tutti, nu onversierd, en nemen loopjes van zestiende noten de beweging over. De spanning loopt zo op naar de laatste regel van het koraal, opnieuw in de dissonante sfeer van het begin, en het verrassende slot.

Juist door deze spanning is dit een van Bart Jacobs favoriete stukken in de Neumeister Sammlung. Hoewel experimenteel toont het toch ook al meer de serieuze dan de jonge, onstuimige Bach.

Neumeister Sammlung, BWV 1090-1120
Eind 1984 stond de Bach-wereld even op zijn kop. Dat jaar werden maar liefst 31 tot dan toe onbekende orgelstukken van Bach gevonden in de bibliotheek van Yale University. Ze staan in een manuscript van organist Johann Gottfried Neumeister (1756-1840) dat via Christian Heinrich Rinck en Lowell Mason in de Verenigde Staten terechtkwam. Vandaar ook de naam Neumeister Sammlung.
Neumeister schreef het grootste deel van zijn verzameling in 1790 over uit een veel ouder, verloren gegaan, manuscript. Hij selecteerde populaire en gevarieerde orgelkoralen die hij zelf kon spelen in een gewone kerkdienst. De hoofdmoot bestaat uit werken van twee neven van Bach, Johann Michael en Johann Christoph en van Bach zelf. Ook zijn er bewerkingen van onder meer Friedrich Wilhelm Zachow en Johann Pachelbell. Zo geeft Neumeister in zijn collectie een beeld van het repertoire dat Bach in zijn jonge jaren leerde kennen. Bachs eigen composities uit Neumeister-collectie zijn erg oud, grotendeels van vóór 1708, waarschijnlijk zelfs van rond 1700, toen Bach dus een jaar of vijftien was. Later voegde Neumeister nog vijf veel jongere koralen toe van zijn eigen leraar, Georg Andreas Sorge.

BWV
1114
Titel
Herr Jesu Christ, du höchstes Gut
Instrument
Orgel
Genre
orgelwerken
Serie
Neumeister Sammlung (orgel)
Jaartal
rond 1700
Stad
Ohrdruf? Arnstadt?

Achtergrondvideo's

Organist Bart Jacobs

“Dit is een van de meest volwassen stukken uit de Neumeister Sammlung.”

Teksten

Origineel

Vertaling

Credits

  • Publicatiedatum
    8 september 2017
  • Opnamedatum
    22 september 2016
  • Locatie
    Sint-Bavokerk, Haarlem
  • Organist
    Bart Jacobs
  • Orgel
    Christian Müller, 1738
  • Regie
    Bas Wielenga
  • Muziekopname
    Guido Tichelman, Bastiaan Kuijt
  • Audiomontage -en mix
    Guido Tichelman
  • Camera
    Bas Wielenga, Jeroen Simons
  • Licht
    Gregoor van de Kamp
  • Productie
    Jessie Verbrugh
  • Interview
    Onno van Ameijde
Help ons All of Bach te voltooien Help ons All of Bach te voltooien

Help ons All of Bach te voltooien

Een groot deel moet nog opgenomen worden voordat het gehele oeuvre van Bach online staat. Dit redden we niet zonder financiële steun van donateurs. Help ons de muzikale nalatenschap van Bach te voltooien en steun ons met een gift!