Der Geist hilft unsrer Schwachheit auf

Der Geist hilft unsrer Schwachheit auf

BWV 226 uitgevoerd door de Nederlandse Bachvereniging
onder leiding van Stephan MacLeod
Grote Kerk, Naarden

Achter de muziek

Verhaal
Verhaal
Achtergrondvideo's
Achtergrondvideo's
Teksten
Teksten
Credits
Credits

Pinkstervuur bij het graf

Bachs originele handschrift levert antwoorden… en nieuwe vragen.

Kenden we niet de precieze omstandigheden van dit motet, dan zou je gemakkelijk kunnen denken dat Bach het schreef voor een opgewekte pinksterdienst. Het is moeilijk stilzitten bij het lichtzinnige passepied-ritme en de jubelende uitroepen ‘Der Geist hilft!’. Daarbij komen dan nog de zwierige notenslierten waarmee de Heilige Geest traditiegetrouw zijn opwachting maakt en een troostrijk couplet van Luthers pinksterkoraal Komm, heiliger Geist. Maar het was geen feest waarvoor Bach in actie schoot, integendeel. Der Geist hilft unser Schwachheit auf klonk bij een plechtige herdenkingsdienst, en werd wellicht zorgvuldig voorbereid in samenwerking met de stervende zelf, rector van de Thomasschool Johann Heinrich Ernesti (1652-1729).

Extra bijzonder is dat we beschikken over bijna alle originelen; zowel Bachs werkpartituur als de vocale en instrumentale partijen, thuis uitgeschreven met hulp van onder meer Anna Magdalena en Carl Philipp Emanuel. In die bronnen vangen we een glimp op van Bachs werkproces, zoals het verschil tussen componeren en ‘in net’ kopiëren. Maar hergebruikte hij oudere muziek, voor het openingsdeel bijvoorbeeld een sopraanduet? Klonk het koraal – wel in de partijen, niet in de partituur – misschien niet tegelijk met de andere delen? Stierf Ernesti eerder dan verwacht, waardoor het toch op een haastklus uitdraaide? Het zou een wonder zijn als Bach zo’n complex werk in slechts enkele dagen op papier én gerepeteerd kreeg voor een high society-event als dit. Naar die historiek blijft het gissen.

De betekenis van dit motet is echter glashelder. De tekst legt nadruk op smeken, bidden, troost en voorspraak bij God en sluit zo nauw aan bij de grafrede. Die sprak over de hulp van de Heilige Geest in onze laatste uren, hopend op het eeuwige leven. Bach accentueert allerlei mooie details: scherpe dissonanten als twee stemmen elkaar op ‘Schwachheit’ kruisen, grote sprongen op ‘hilft auf’, zuchtmotieven op ‘unaussprechlichem Seufzen’, of nog de pittige dubbelfuga, met afzonderlijke thema’s voor ‘Der aber die Herze forschet’ (streng in oude stijl) en ‘denn er vertritt die Heiligen’ (lichter, barokker). Het koraal, op een melodie van voor de Reformatie, lost vervolgens alle spanning op, de blik vol vertrouwen op de hemel.

BWV
226
Titel
Der Geist hilft unsrer Schwachheit auf
Genre
motetten
Jaartal
1729
Stad
Leipzig
Tekstdichter
Rom. 8:26-27 en koraal van Martin Luther (1525)
Bestemming
begrafenis van de rector van de Thomasschool; Johann Heinrich
Eerste uitvoering
20 oktober 1729

Achtergrondvideo's

Bas Sebastian Myrus

“Wat Bach met deze tekst doet, is virtuoos. Hij laat meteen alles dansen.”

Teksten

Origineel

Der Geist hilft unser Schwachheit auf,
denn wir wissen nicht,
was wir beten sollen, 
wie sich's gebühret;
sondern der Geist selfst vertritt
uns aufs beste
mit unaussprechlichem Seufzen.
Der aber die Herzen forschet,
der weiss, was des Geistes
Sinn sei;
denn er vertritt die Heiligen,
nach dem das Gott gefället.

Du heilige Brunst, süsser Trost,
nun hilf uns, fröhlich und getrost
in deine Dienst beständig bleiben,
die Trübsal uns nicht abtreiben.
O Herr, durch dein Kraft uns bereit
und stärk des Fleishces Blödigkeit,
dass wir hie ritterlich ringen,
durch Tod und Leben zu dir dringen.
Halleluia!

Vertaling

De Geest komt onze zwakheid te hulp,
want wij weten niet
wat wij moeten bidden
zoals het hoort,
maar de Geest zelf pleit
het beste voor ons
met onuitsprekelijke verzuchtingen.
Maar wie de harten doorzoekt,
die weet wat de bedoeling van
de Geest is;
want hij pleit voor de heiligen
naar Gods wil.

O heilig vuur, zoete troost,
help ons dat wij verheugd en gerust
standvastig in uw dienst blijven,
dat de ellende ons niet van u af drijft.
O Heer, maak ons gereed door uw kracht
en sterk de zwakheid van het vlees,
zodat wij ridderlijk vechten om ons door
dood en leven een weg naar u te banen.
Halleluja!


Credits

  • Opnamedatum
    14 mei 2016
  • Publicatiedatum
    26 mei 2017
  • Locatie
    Grote Kerk, Naarden
  • Dirigent
    Stephan MacLeod
  • Sopraan
    Orlanda Velez Isidro, Klaartje van Veldhoven, Griet de Geyter, Aleksandra Lewandowska, Marjon Strijk, Hilde van Ruymbeke, Stephanie Pfeffer, Marta Paklar
  • Alt
    Barabás Hegyi, Gemma Jansen, Elena Pozhidaeva, Bernadett Nagy, Marine Fribourg, Victoria Cassano McDonald
  • Tenor
    Adriaan de Koster, Wolfgang Frisch, Guy Cutting, Diederik Rooker, Immo Schröder, Ronald Threels
  • Bas
    Matthew Baker, Sebastian Myrus, Pierre-Guy Le Gall White, Martijn de Graaf Bierbrauwer, Michiel Meijer, Jelle Draijer
  • Viool
    Shunske Sato, Sayuri Yamagata
  • Altviool
    Staas Swierstra
  • Cello
    Lucia Swarts
  • Contrabas
    Robert Franenberg
  • Hobo
    Martin Stadler, Peter Frankenberg
  • Althobo
    Yongcheon Shin
  • Fagot
    Benny Aghassi
  • Orgel
    Pieter-Jan Belder
  • Klavecimbel
    Siebe Henstra
  • Regie
    Simon Aarden
  • Regie-assistent
    Ferenc Soetman
  • Geluid
    Guido Tichelman, Bastiaan Kuijt, Micha de Kanter
  • Licht
    Zen Bloot, Patrick Galvin
  • Camera
    Bart ten Harkel, Merijn Vrieling, Merlijn Dielemans, Chris Reichgelt, Martijn Struijf
  • Projectmanager
    Peter Ribbens
  • Techniek
    Marco Korzelius, Niels Cnossen
  • Datamanagement
    Jesper Blok
  • Producent
    Marco Meijdam
Help ons All of Bach te voltooien Help ons All of Bach te voltooien

Help ons All of Bach te voltooien

Een groot deel moet nog opgenomen worden voordat het gehele oeuvre van Bach online staat. Dit redden we niet zonder financiële steun van donateurs. Help ons de muzikale nalatenschap van Bach te voltooien en steun ons met een gift!