Toccata, Adagio en Fuga in C groot

Toccata, Adagio en Fuga in C groot

BWV 564 uitgevoerd door Reitze Smits
Grote of Jacobijnerkerk, Leeuwarden

  • Intro
  • 1. Toccata
  • 2. Adagio
  • 3. Fuga

Achter de muziek

Verhaal
Verhaal
Achtergrondvideo's
Achtergrondvideo's
Credits
Credits

Bachs betere benenwerk

Uit verse inspiratie van Buxtehude ontstaat een machtig werk – mét imposante pedaalsolo

Bachs voettocht in 1705 van Arnstadt naar Lübeck is een bekende geschiedenis. We weten dat hij zijn verlof veel te lang rekte, misschien wel om te solliciteren of te trouwen, en we mogen vermoeden dat hij kwam leren van een van de grootste organisten, Dietrich Buxtehude. Bach spiegelde enkele jaren later de atletische pedaalsolo in deze Toccata vast niet toevallig aan Buxtehudes Prelude, BuxWV 137, een werk dat we trouwens alleen kennen uit Bachs kopie.
Uiteraard zou Bach zichzelf niet zijn zonder zijn grote voorbeeld voorbij te streven en de solo langer en complexer te maken en daarbij het hele instrument te verkennen. Het werk begint bovendien met een bijna even verbijsterende solo die alle registers van het klavier aanraakt. Misschien testte Bach er nieuwe orgels mee, zoals hij vaak deed in zijn Weimar-tijd? Hoe dan ook moet hij zijn publiek hebben geïmponeerd.
Na zoveel vuurwerk laat Bach zijn luisteraar allerminst met rust. Het vervolg van het eerste deel – deze toccata heeft drie delen, snel-langzaam-snel – vliegt er na een verrassings-plenum vandoor met twee aanstekelijke, alternerende thema’s. Richting het slot graast Bach, nu even in mineur, nog eens alle octaven af.

Ook in het tweede deel, een uitgesponnen solo voor de rechterhand met continuobegeleiding van de andere ledematen, klinkt de verrassing tot slot. Bach leeft zich in een grave uit in durezze, overlappende akkoordclusters in dissonante combinaties, een techniek die dankzij uitgaven van Frescobaldi’s muziek ook in Duitsland opbloeide.

De uitgelaten afsluitende fuga is dan weer opmerkelijk door z’n lengte en door de speelse combinatie van springend thema met ‘gaten’ en een vloeiend tegenthema dat die gaten opvult, vrij uniek bij Bach. Er bestaat geen bron in handschrift, dus zullen we nooit weten of Bach het slotakkoord inderdaad zo kort bedoelde en het pedaal al een paar maten eerder liet zwijgen. Deze curiositeit inspireert sommige organisten in plaats van uit te dunnen nog eens alle registers open te trekken. Zo niet deze uitvoering, die een van de vroege kopieën volgt naar een wat plots, stil besluit.

BWV
564
Titel
Toccata, adagio en fuga in C groot
Instrument
Orgel
Genre
orgelwerken
Jaartal
Eerste kopieën in ca. 1719 en 1726/27
Stad
Weimar?

Achtergrondvideo's

Organist Reitze Smits

“Een spectaculaire pedaalsolo in de Toccata, een mooi Adagio met een opvallend einde en een ongebruikelijk Fugathema met ‘gekke rusten’. Reitze Smits leidt ons door dit monumentale orgelwerk.”

Teksten

Origineel

Vertaling

Credits

  • Publicatiedatum
    8 mei 2015
  • Opnamedatum
    16 september 2014
  • Locatie
    Grote of Jacobijnerkerk, Leeuwarden
  • Organist
    Reitze Smits
  • Registrant
    Mayuko Banno
  • Orgel
    Christian Müller, 1727
  • Productie
    Frank van der Weij
  • Cameraregie
    Jan Van den Bossche
  • Directors of photography
    Diderik Evers, Ruben van den Broeke
  • Muziekproductie, montage en mix
    Holger Schlegel
  • Beeldmontage
    Dylan Glyn Jones
  • Kleurcorrectie
    Jef Grosfeld
  • Productie-assistentie
    Hanna Schreuders
  • Interview
    Onno van Ameijde
  • Met dank aan
    Rob Tigchelaar
Help ons All of Bach te voltooien Help ons All of Bach te voltooien

Help ons All of Bach te voltooien

Een groot deel moet nog opgenomen worden voordat het gehele oeuvre van Bach online staat. Dit redden we niet zonder financiële steun van donateurs. Help ons de muzikale nalatenschap van Bach te voltooien en steun ons met een gift!