'Brandenburgs' concert nr. 6 in Bes groot

'Brandenburgs' concert nr. 6 in Bes groot

BWV 1051 uitgevoerd door de Nederlandse Bachvereniging
onder leiding van Shunske Sato
TivoliVredenburg, Utrecht

  • Menu
  • 1. (...)
  • 2. Adagio, ma non tanto
  • 3. Allegro

Achter de muziek

Verhaal
Verhaal
Credits
Credits

Revanche van de altviolen

Bach zet in dit zesde concert de zaken op zijn kop.

De altviool en de altviolist zijn in de muziekwereld het favoriete lijdend voorwerp van grappen. Dat is niets nieuws. Hoewel de Duitse fluitist en componist Johann Joachim Quantz (1697-1773) in zijn Versuch einer Anweisung die Flöte traversiere zu spielen uitlegt waarom altviolisten wel specifieke kunde en kennis nodig hebben, begint ook hij met een samenvatting van hoe er over altviolisten werd gedacht: “De altviool wordt in de muziek over het algemeen als iets onbelangrijks gezien. De oorzaak is waarschijnlijk dat het instrument vaak door personen wordt bespeeld die ofwel beginners in de muziek zijn, ofwel geen talent hebben om zich op de viool te onderscheiden, of ook wel omdat dit instrument niet zo veel voordelen met zich meebrengt: een reden waarom kundige lieden zich daarmee liever niet inlaten.”

Zowel Bach zelf als Shunske Sato, violist en artistiek leider van de Nederlandse Bachvereniging en hier te horen op de altviool, weerleggen het aloude vooroordeel. Bach speelde zelf uitstekend viool en altviool. Volgens zijn zoon Carl Philipp Emanuel gaf hij, als groot kenner van hoe harmonie werkt, zelfs de voorkeur aan het spelen van de middenpartijen en dus aan de altviool. Misschien zet hij daarom in het laatste (zesde) ‘Brandenburgse’ concert de zaken op de kop. Violen – normaal de goudhaantjes van het orkest – zijn helemaal afwezig! In plaats daarvan spelen twee altviolen de hoofdrol. Zij voeren, als hoogste partijen, de boventoon als solisten, op een bedje van twee viola da gamba's, een cello, contrabas en klavecimbel.

Die combinatie was een weerspiegeling van de situatie aan het hof in Köthen. Bachs adellijke werkgever speelde zelf viola da gamba – in de barok vaak gebruikt als ‘koninklijk’ solo-instrument. Het subversieve van dit concert zit hem dan ook niet alleen in de afwezigheid van de violen, maar ook in het feit dat Bach zichzelf op een ‘ondergeschikt’ instrument een solistenrol toebedeelt en bovendien de hertog in ‘het begeleidingsorkestje’ plaatst, zoals gambiste Mieneke van der Velden het noemt. Aan de kant: de altviolen nemen revanche.

'Brandenburgse' concerten, BWV 1046-1051 
In maart 1721 zond Bach vanuit Köthen een handschrift getiteld “zes concerten met verscheidene instrumenten” (“Six concerts avec plusieurs instruments”) naar Berlijn, met een opdracht aan Christian Ludwig (1677-1734), markgraaf van Brandenburg-Schwedt. In het voorwoord verklaarde Bach dat hij “een paar jaar eerder” voor de markgraaf had gemusiceerd, en toentertijd had beloofd “enige van zijn composities” op te sturen. Dat was waarschijnlijk tijdens een bezoek aan Berlijn in maart 1719, toen Bach naar de Pruisische hoofdstad was afgereisd om een nieuw klavecimbel voor het hof in Köthen in ontvangst te nemen. De muziek die hij een paar jaar later aan de markgraaf stuurde – later bekend geworden als de 'Brandenburgse' Concerten – is Bachs ultieme kijk op het belangrijkste grootschalige instrumentale genre van zijn tijd: het concert.

Het gaat bij een concert vrijwel altijd om een (combinatie van) solo-instrument(en) en een ensemble. Het centrale idee is de afwisseling tussen één of meerdere solisten en het gehele ensemble in een soort speelse competitie. In de zes 'Brandenburgse' Concerten verkent Bach alle uithoeken van dit genre in zowel bezetting als de manier waarop hij de vorm naar zijn hand zet: alle algemeen gebruikte strijk- en blaasinstrumenten en het klavecimbel passeren solistisch de revue, de muzikale vormen reiken van hofdansen tot bijna-fuga’s, en de relatie tussen de solo- en tutti-instrumenten is steeds weer anders. Zo bieden de zes concerten samen een virtuoze staalkaart van het concert in de Barok.

BWV
1051
Titel
Concert in Bes groot
Bijnaam
‘Brandenburgs’ concert nr. 6
Instrument
Altviool
Genre
orkestwerken
Serie
Brandenburgse concerten
Jaartal
1719-1720
Stad
Köthen (maar misschien al eerder in Weimar)
Bestemming
In 1721 opgedragen aan markgraaf Christian Ludwig van Brandenburg

Achtergrondvideo's

Teksten

Origineel

Vertaling

Credits

  • Publicatiedatum
    20 februari 2020
  • Opnamedatum
    2 oktober 2018
  • Locatie
    TivoliVredenburg, Utrecht
  • Altviool en leiding
    Shunske Sato
  • Altviool
    Sayuri Yamagata
  • Cello
    Lucia Swarts
  • Violone
    Robert Franenberg
  • Viola da gamba
    Mieneke van der Velden, Ricardo Rodriguez Miranda
  • Klavecimbel
    Siebe Henstra
  • Regie en beeldmontage
    Lucas van Woerkum
  • Muziekopname
    Guido Tichelman, Bastiaan Kuijt, Pim van der Lee
  • Audiomontage en -mix
    Guido Tichelman
  • Camera
    Robert Berger, Nina Badoux, Joas Burggraaf, Jasper Gheluwe
  • Licht
    Zen Bloot
  • Regieassistent
    Stijn Berkhouwer
  • Settechniek
    Alex de Gier
  • Projectmanager videobrix
    Peter Hazenberg
  • Productie concert
    Marco Meijdam
  • Productie video
    Jessie Verbrugh
Help ons All of Bach te voltooien Help ons All of Bach te voltooien

Help ons All of Bach te voltooien

Een groot deel moet nog opgenomen worden voordat het gehele oeuvre van Bach online staat. Dit redden we niet zonder financiële steun van donateurs. Help ons de muzikale nalatenschap van Bach te voltooien en steun ons met een gift!