Gott, man lobet dich in der Stille

Gott, man lobet dich in der Stille

BWV 120 uitgevoerd door de Nederlandse Bachvereniging
onder leiding van Jos van Veldhoven
Martinikerk, Groningen

  • Intro
  • Gott, man lobet dich (Arie)
  • Jauchzet, ihr erfreuten Stimmen (Chor)
  • Auf, du geliebte Lindenstadt (Rezitativ)
  • Heil und Segen (Arie)
  • Nun, Herr, so weihe selbst (Rezitativ)
  • Nun hilf uns, Herr, den Dienern dein (Choral)

Achter de muziek

Verhaal
Verhaal
Achtergrondvideo's
Achtergrondvideo's
Teksten
Teksten
Credits
Credits

Alsof het ervoor gemaakt is

De precieze ontstaansgeschiedenis komt misschien nooit boven water, maar dat Bach deze noten erg geslaagd vond, dat staat vast.

Alleen van de recitatieven en het slotkoraal is met zekerheid te zeggen dat Bach ze speciaal voor deze cantate schreef. De openingsaria – klein bezet en dus een perfecte keuze voor een cantate die begint met de woorden ‘God u komt de lof toe in de stilte’ – is misschien niet nieuw. Ook het groot bezette koorstuk op de tekst ‘Juich u verheugde stemmen’ heeft Bach waarschijnlijk niet in eerste instantie voor deze woorden gecomponeerd.

De feiten op een rijtje:
-Bachs eigen partituur van de cantate in deze vorm is te dateren tussen 1742 en 1744.
-de twee aria’s en het openingskoor gebruikte Bach in BWV 120a, een bruiloftscantate, waarschijnlijk uit 1729.
-dezelfde twee aria’s en het openingskoor verwerkte Bach in 1730 in een cantate ter ere van het 200-jarig bestaan van de Augsburgse Belijdenis, BWV 120b. De partituur is niet bewaard gebleven, de tekst wel.
-het tweede deel van de cantate werkte Bach aan het einde van zijn leven om tot het ‘Et expecto’ van de Mis in b klein, ‘Hohe Messe’.
-de openingsaria voor alt zou goed zijn kunnen afgeleid van een eerder vioolconcert, uit de tijd van vóór Leipzig.
-de sopraanaria zou ook een bewerking kunnen zijn van een eerdere aria met vioolsolo uit de tijd vóór Leipzig. In elk geval gebruikte Bach dezelfde noten ook voor een vroege versie van het derde deel van de vioolsonate, BWV 1019a

Tot zo ver de feiten. De interpretatie is lastiger. Was de bruiloftscantate eerst, en zijn BWV 120 en 120b daarvan afgeleid? Of maakte Bach in 1742 een nieuwe partituur van een cantate voor het stadbestuur die hij al vóór 1729 componeerde? Is de altaria met de instrumentaal gedachte lijnen echt een vioolconcert geweest, of wilde Bach met deze virtuositeit juist de lof illustreren? Het blijft gissen, tot er wellicht ooit nieuwe informatie opduikt in archieven.

Vast staat wel dat Bach de muziek van deze cantate erg geslaagd vond. Juist daarom zal hij deze muziek in veel verschillende varianten hebben gebruikt. En, parodie of niet, Bach zorgde er altijd wel voor dat de muziek toch gemaakt leek voor de tekst. Lees maar mee en luister en zie hoe de noten precies passen bij zinsnedes als ‘Steiget bis zum Himmel auf en ‘und erhebet seinen Ruhm’.

BWV
120
Titel
Gott, man lobet dich in der Stille
Genre
cantates
Jaartal
vóór 1729?
Stad
Leipzig
Tekstdichter
onbekend
Bestemming
inzegening van het stadsbestuur (Ratswahl)
Eerste uitvoering
in elk geval uitgevoerd ergens tussen 1742 en 1744, mogelijke eerdere uitvoering op 29 september 1729
Bijzonderheden
Afgeleide van of voorbeeld voor BWV 120a en b. Openingsaria wellicht afgeleid van een vioolconcert. Sopraanaria parodie van vioolsonate BWV 1019a.

Achtergrondvideo's

Dirigent Jos van Veldhoven

“De tekst zegt: 'de beste manier om God te loven is om stil te zijn', en dan begint de cantate natuurlijk niet met stilte maar met muziek.”

Countertenor Damien Guillon

“Als je naar de cantates van Bach kijkt, en met name naar de alt-aria's, wordt de alt vooral ingezet voor troostende aria's.”

Trompettist Robert Vanryne

“Trompettist Robert Vanryne legt uit dat er niet zoiets bestaat als een 'Bach-trompet'.”

Teksten

Origineel

1. Arie (Alt)
Gott, man lobet dich
in der Stille zu Zion,
und dir bezahlet man Gelübde.

2. Chor
Jauchzet, ihr erfreuten Stimmen,
steiget bis zum Himmel nauf!
Lobet Gott im Heiligtum
und erhebet seinen Ruhm;
seine Güte,
sein erbarmendes Gemüte,
hört zu keinen Zeiten auf!

3. Rezitativ (Bass)
Auf, du geliebte Lindenstadt,
komm, falle vor dem Höchsten nieder,
erkenne, wie er dich
in deinem Schmuck und Pracht
so väterlich
erhält, beschützt, bewacht
und seine Liebeshand
noch über dir beständig hat.
Wohlan,
bezahle die Gelübde,
die du dem Höchsten hast getan,
und sing Dank- und Demutslieder!
Komm, bitte,
dass er Stadt und Land
unendlich wolle mehr erquicken
und diese werte Obrigkeit
so heute Sitz und Wahl verneut,
mit vielem Segen wolle schmücken!

4. Arie (Sopran)
Heil und Segen
soll und muss zu aller Zeit
sich auf unsre Obrigkeit
in erwünschter Fülle legen,
dass sich Recht und Treue müssen
miteinander freundlich küssen.

5. Rezitativ (Tenor)
Nun, Herr, so weihe selbst
das Regiment mit deinem
Segen ein,
dass alle Bosheit von uns fliehe
und die Gerechtigkeit
in unsern Hütten blühe,
dass deines Vaters reiner Same
und dein gebenedeiter Name
bei uns verherrlicht möge sein!

6. Choral
Nun hilf uns, Herr, den Dienern dein,
die mit deinem Blut erlöset sein!
Lass uns im Himmel haben teil
mit den Heilgen
im ewgen Heil!
Hilf deinem Volk, Herr Jesu Christ,
und segne, was dein Erbteil ist;
wart und pfleg ihr' zu aller Zeit
und heb sie hoch in Ewigkeit!

Vertaling

1. Aria
God, u komt de lof toe
in de stilte op de Sion,
u zult ontvangen wat u is beloofd.

2. Koor
Juich, u verheugde stemmen,
stijg op naar de hemel!
Loof God in zijn heiligdom
en verhef zijn roem;
zijn goedheid,
en zijn gemoed vol erbarmen,
zullen nooit ophouden te bestaan!

3. Recitatief
Kom, geliefde stad van de linden,
kom en kniel neer voor de hoogste,
erken hoe hij u
in uw pracht en praal
zo vaderlijk
behoedt, beschermt en bewaakt
en zijn hand vol van liefde
over u uitstrekt.
Laat de allerhoogste nu van u ontvangen,
wat u hem heeft beloofd,
en zing liederen van dank en deemoedigheid!
Kom alstublieft,
opdat hij de stad en het land
oneindig zal blijven verkwikken
en deze geachte overheid,
die hier nieuw is gezeteld en gekozen,
veel zegen zal brengen!

4. Aria
Heil en zegen
zal en moet voor altijd
op onze overheid
neerdalen in de nodige hoeveelheden,
en de rechtvaardigheid en de trouw
moeten elkaar vriendelijk kussen.

5. Recitatief
Wijd nu zelf, Heer,
dit stadsbestuur
door uw zegen,
opdat alle slechtheid van ons gaat
en de rechtvaardigheid
opbloeit in onze hutten,
opdat uw vaders reine nakomelingen
en uw gezegende naam
bij ons worden verheerlijkt!

6. Koraal
Help ons nu, uw dienaren,
die door uw bloed zijn verlost!
Laat ons in de hemel
met de heiligen deelhebben aan uw eeuwige heil!
Help uw volk, Heer Jezus Christus,
en zegen wat uw erfdeel is;
behoed en verzorg dit voor altijd
en verhef het tot in alle eeuwigheid!

Credits

  • Publicatiedatum
    17 oktober 2014
  • Opnamedatum
    15 maart 2014
  • Locatie
    Martinikerk, Groningen
  • Dirigent
    Jos van Veldhoven
  • Sopraan
    Maria Keohane
  • Alt
    Damien Guillon
  • Tenor
    Valerio Contaldo
  • Bas
    Lionel Meunier
  • Koor sopraan
    Marjon Strijk, Hilde Van Ruymbeke, Klaartje van Veldhoven, Orlanda Velez Isidro
  • Koor alt
    Victoria Cassano MCDonald, Barnabás Hegyi, Saskia Kruysse, Elena Pozhidayeva
  • Koor tenor
    Robert Buckland, Diederik Rooker, Ronald Threels, Endrik Üksvärav
  • Koor bas
    Jelle Draijer, Pierre-Guy le Gall White, Martijn de Graaf Bierbrauwer, Lionel Meunier
  • Viool 1
    Shunske Sato, Pieter Affourtit, Annelies van der Vegt
  • Viool 2
    Sayuri Yamagata, Anneke van Haaften, Paulien Kostense
  • Altviool
    Staas Swierstra, Femke Huizinga
  • Cello
    Albert Brüggen, Richte van der Meer
  • Contrabas
    Robert Franenberg
  • Hobo
    Martin Stadler, Peter Frankenberg
  • Fagot
    Benny Aghassi
  • Trompet
    Robert Vanryne, Fruzsina Hara, Mark Geelen
  • Pauken
    Peppie Wiersma
  • Klavecimbel
    Siebe Henstra
  • Orgel
    Leo van Doeselaar
  • Productie concert
    Marco Meijdam, Imke Deters
  • Productie
    Frank van der Weij
  • Cameraregie
    Lucas van Woerkum, Joost Honselaar
  • Director of photography
    Sal Kroonenberg
  • Camera
    Sal Kroonenberg, Robert Berger, Ruben van den Broeke, Benjamin Sparschuh, Indy Hamid
  • Montage
    Lucas van Woerkum, Frank van der Weij
  • Muziekopname
    Leo de Klerk
  • Licht
    Alban Riphagen
  • Licht-assistent
    Sam Dupon
  • Productie-assistentie
    Zoë de Wilde
  • Partituurcoaching
    Jan Van den Bossche
  • Make up
    Marloes Bovenlander, Jamila el Bouch, Marloes de Jong
  • Assistent muziekregisseur
    Menno van Delft
  • Geluids-assistenten
    Jaap Firet, Gilius Kreiken, Jaap van Stenis
  • Muziekmontage en –mixage
    Leo de Klerk, Frank van der Weij
  • Muziekmontage en -mixage-assistent
    Martijn Snoeren
  • Kleurcorrectie
    Jef Grosfeld
  • Met dank aan
    Jan Haak
Help ons All of Bach te voltooien Help ons All of Bach te voltooien

Help ons All of Bach te voltooien

Een groot deel moet nog opgenomen worden voordat het gehele oeuvre van Bach online staat. Dit redden we niet zonder financiële steun van donateurs. Help ons de muzikale nalatenschap van Bach te voltooien en steun ons met een gift!