Schwingt freudig euch empor

Schwingt freudig euch empor

BWV 36 uitgevoerd door de Nederlandse Bachvereniging onder leiding van Jos van Veldhoven
Waalse Kerk, Amsterdam

  • Intro
  • 1. Schwingt freudig (Chor)
  • 2. Nun komm (Chorale)
  • 3. Die Liebe zieht (Arie)
  • 4. Zwingt die Saiten (Choral)
  • 5. Willkommen (Arie)
  • 6. Der du bist (Choral)
  • 7. Auch mit gedämpften (Arie)
  • 8. Lob sei Gott (Choral)

Achter de muziek

Verhaal
Verhaal
Achtergrondvideo's
Achtergrondvideo's
Teksten
Teksten
Credits
Credits

Van een verjaardag naar Advent

Door de twee overbekende koralen is meteen duidelijk waar het om gaat: Advent.

Eén van de leraren van de Thomasschool zal, toen hij in de kerk zat op 2 december 1731, verrast hebben opgekeken. Ineens klonk daar de muziek die Bach zes jaar geleden voor zijn verjaardag schreef. Na het openingskoor volgde een tweede verrassing. Bach bleek de recitatieven vervangen te hebben door nieuwe koraalbewerkingen, gebaseerd op de adventskoralen ‘Nun komm, der heiden Heiland’ en ‘Wie schön leuchtet der Morgenstern’. Een slimme ingreep, want zo was meteen duidelijk dat het ging om een adventscantate. Iedereen kende immers deze bekende en populaire kerkliederen en de toon van die zondag – verwachtingsvol uitkijken naar Kerst – was meteen gezet. 

De wereldlijke en feestelijke oorsprong van de muziek is duidelijk hoorbaar. De twee oboe d'amores zijn prominent aanwezig. In de eerste aria, over de bruid die Jezus als bruidegom verwelkomt, wordt de hobo letterlijk als liefdesinstrument gebruikt. In het tweede deel, dat na de preek werd uitgevoerd, krijgen in de aria’s ook de strijkers een belangrijke rol. In de eerste aria wordt Jezus door de bas als een schat welkom geheten. Alle strijkers zorgen samen voor een galante en feestelijke begeleiding waarin de triolen uit het openingsdeel terugkeren. Als contrast met deze tutti-begeleiding soleert in de tweede aria slechts één viool, ook nog con sordine (gedempt) gespeeld. Een perfecte illustratie van de tekst; de sopraan zingt: ‘ook met gedempte, zwakke stemmen wordt God majesteitelijk vereerd’. Tussen de twee aria’s in klinkt wederom de melodie van het adventskoraal ‘Nun komm der heiden Heiland’. Nu onversierd in lange noten in de tenorpartij, omspeeld door een strenge canon in de hobo d’amores. De cantate besluit met hetzelfde koraal, vierstemmig gezet en begeleid door het hele ensemble.

Doordat van deze cantate verschillende versies bewaard zijn gebleven, krijgen we een kijkje in Bachs keuken. In 1725 ontstond het stuk als wereldlijke cantate; het was een verjaardagsstuk voor een tot nog toe niet met zekerheid geïdentificeerde leraar van de Thomasschool. In 1726 gebruikte Bach het stuk opnieuw voor de verjaardag van Charlotte Friederike Wilhelmine, de vorstin van Köthen. Later haalde hij de partituur weer van de plank en diende de muziek – met nieuwe tekst in de recitatieven – als felicitatie voor iemand uit de juristenfamilie Rivinus. Ergens tussen 1725 en 1730 werkte hij de wereldlijke cantate ook om tot kerkmuziek. In deze eerste geestelijke versie gebruikte hij alleen de aria’s en voegde hij een slotkoraal toe. Pas in 1731  componeerde hij de koraalbewerkingen die op de plaats van de recitatieven uit de oorspronkelijke verjaardagscantate staan. Het ging Bach bij al deze bewerkingen niet om verbeteringen, om het maken van de ultieme versie. Als je alle versies vergelijkt, zie je veel meer dat hij praktisch dacht en zijn muziek telkens aanpaste aan de gelegenheid en de omstandigheden.

BWV
36
Titel
Schwingt freudig euch empor
Instrument
Hobo
Genre
cantates
Jaartal
1731 (eerdere versies ca. 1725-30)
Stad
Leipzig
Tekstdichter
onbekend (Picander dichtte de tekst van de originele wereldlijke cantate)
Bestemming
eerste zondag van Advent
Eerste uitvoering
2 december 1731
Bijzonderheden
Oorspronkelijk een wereldlijke cantate uit 1725. Verschillende wereldlijke en één eerdere geestelijke versie tussen 1725 en 1730.

Achtergrondvideo's

Dirigent Jos van Veldhoven

“Een wonder van Bach -Jos van Veldhoven duidt de cantate en staat stil bij de laatste aria.”

Organist Leo van Doeselaar

“Hoe houdt organist Leo van Doeselaar vanaf het groot orgel contact met de musici beneden?”

Pieter-Jan Belder en Siebe Henstra

“Er zijn echt heel weinig stukken die zo moeilijk zijn als dit - organist Pieter-Jan Belder en klavecinist Siebe Henstra breken hun hoofd over de continuo-partij in deze cantate.”

Teksten

Origineel

1. Chor
Schwingt freudig euch empor
zu den erhabnen Sternen,
Ihr Zungen, die ihr itzt
in Zion fröhlich seid!
Doch haltet ein!
Der Schall darf sich nicht
weit entfernen,
es naht sich selbst zu euch
der Herr der Herrlichkeit.

2. Choral (Sopran, Alt)
Nun komm, der Heiden Heiland,
der Jungfrauen Kind erkannt,
des sich wundert alle Welt,
Gott solch Geburt ihm bestellt.

3. Arie (Tenor)
Die Liebe zieht mit sanften Schritten
sein Treugeliebtes allgemach.
Gleichwie es eine Braut entzücket,
wenn sie den Bräutigam erblicket,
so folgt ein Herz auch Jesu nach.

4. Choral
Zwingt die Saiten in Cythara
und lasst die süsse Musica
ganz freudenreich erschallen,
dass ich möge mit Jesulein,
dem wunderschönen Bräutgam mein,
in steter Liebe wallen!
Singet,?
springet,?
jubilieret, triumphieret,?
dankt dem Herren!?
Gross ist der König der Ehren.

5. Arie (Bass)
Willkommen, werter Schatz!
Die Lieb und Glaube
machet Platz
vor dich in meinem Herzen rein,
zieh bei mir ein!

6. Choral (Tenor)
Der du bist dem Vater gleich,
führ hinaus den Sieg
im Fleisch,
dass dein ewig Gott’sgewalt
in uns das krank Fleisch enthalt.

7. Arie (Sopran)
Auch mit gedämpften,
schwachen Stimmen
wird Gottes Majestät verehrt.
Denn schallet nur der Geist darbei,
so ist ihm solches ein Geschrei,
das er im Himmel selber hört.

8. Choral
Lob sei Gott, dem Vater, g’ton,
lob sei Gott, sein’m eingen Sohn,
lob sei Gott, dem Heilgen Geist,
immer und in Ewigkeit!

Vertaling

1. Koor
Verhef u vol blijdschap
naar de verheven sterren,
u tongen,
die u nu verheugt in Sion!
Maar wacht!
Het geluid mag niet te ver
weg raken,
het nadert u
de Heer van de heerlijkheid.

2. Koraal
Kom nu, redder der heidenen,
kind verkondigd aan een maagd!
Een geboorte door God zo beschikt
dat heel de wereld zich verwondert.

3. Aria
De liefde trekt met zachte schreden
aan de ware liefde.
Net als een bruid, die verrukt raakt,
wanneer zij de bruidegom ziet,
volgt het hart Jezus.

4. Koraal
Sla de snaren van de citer
en laat de zoete muziek
vol vreugde weerklinken,
opdat ik met mijn lieve Jezus,
mijn wondermooie bruidegom,
in blijvende liefde kan verkeren!
Zing,?
spring,?
jubel en triomfeer,?
dank de Heer!?
Groot is de koning van de eer!

5. Aria
Welkom, mijn liefste schat!
De liefde en het geloof bereiden u een plaats
in mijn zuivere hart,
trek bij mij in!


6. Koraal
U, die gelijk is aan de Vader,
behaal met ons de overwinning
op het vlees,
opdat uw eeuwige goddelijke macht ons zieke vlees kan bedwingen.

7. Aria
Ook met gedempte,
zwakke stemmen
wordt God majesteitelijk vereerd.
Want als de geest daarbij roept, dan zal hij dat geluid,
tot in de hemel horen.


8. Koraal
Geloofd zij God, de Vader,
geloofd zij God, zijn enige Zoon,
geloofd zij God, de Heilige Geest,
Nu en in eeuwigheid!

Credits

  • Publicatiedatum
    13 juni 2014
  • Opnamedatum
    30 november 2013
  • Locatie
    Waalse Kerk, Amsterdam
  • Dirigent
    Jos van Veldhoven
  • Sopraan
    Zsuzsi Tóth
  • Alt
    Barnabás Hegyi
  • Tenor
    Nicholas Mulroy
  • Bas
    Peter Harvey
  • Ripiënisten sopraan
    Lauren Armishaw, Annelies Brants
  • Ripiënisten alt
    Victoria Cassano McDonald, Elsbeth Gerritsen
  • Ripiënisten tenor
    Robert Buckland, João Moreira
  • Ripiënisten bas
    Jelle Draijer, Lionel Meunier
  • Viool 1
    Shunske Sato, Anneke van Haaften, Annelies van der Vegt
  • Viool 2
    Sayuri Yamagata, Paulien Kostense, Lidewij van der Voort
  • Altviool
    Staas Swierstra, Esther van der Eijk
  • Cello
    Lucia Swarts, Richte van der Meer
  • Contrabas
    Maggie Urquhart
  • Hobo
    Frank de Bruine, Peter Frankenberg
  • Fagot
    Benny Aghassi
  • Klavecimbel
    Siebe Henstra
  • Kistorgel
    Pieter-Jan Belder
  • Groot orgel
    Leo van Doeselaar
  • Registrant
    Paul Meerwijk
  • Productie concert
    Marco Meijdam, Imke Deters
  • Productie
    Frank van der Weij
  • Cameraregie
    Lucas van Woerkum
  • Director of photography
    Sal Kroonenberg
  • Camera
    Sal Kroonenberg, Jorrit Garretsen, Robert Berger, Benjamin Sparschuh
  • Montage
    Lucas van Woerkum, Frank van der Weij
  • Muziekopname
    Leo de Klerk
  • Licht
    Alban Riphagen
  • Productie-assistentie
    Zoë de Wilde
  • Partituurcoaching
    Jan Van den Bossche
  • Make up
    Marloes Bovenlander, Jamila el Bouch
  • Camera-assistent
    Chris Tjong Ayong
  • Assistent muziekregisseur
    Menno van Delft
  • Geluids-assistenten
    Jaap van Stenis, Jaap Firet, Bobby Verbakel, Luuk Hoogstraten
  • Muziekmontage en –mixage
    Leo de Klerk, Frank van der Weij
  • Muziekmontage assistent
    Martijn Snoeren
  • Kleurcorrectie
    Petro van Leeuwen
  • Interviews
    Onno van Ameijde
  • Met dank aan
    Nienke Meuleman
Help ons All of Bach te voltooien Help ons All of Bach te voltooien

Help ons All of Bach te voltooien

Een groot deel moet nog opgenomen worden voordat het gehele oeuvre van Bach online staat. Dit redden we niet zonder financiële steun van donateurs. Help ons de muzikale nalatenschap van Bach te voltooien en steun ons met een gift!