Erbarm dich mein, o Herre Gott

Erbarm dich mein, o Herre Gott

BWV 721 uitgevoerd door Leo van Doeselaar
Martinikerk, Groningen

Achter de muziek

Verhaal
Verhaal
Achtergrondvideo's
Achtergrondvideo's
Credits
Credits

Simpelweg uniek

Bach betrapt met z'n oren wijd open

Op carrière-reis van stad tot stad – Lüneburg, Arnstadt, Mühlhausen, Weimar, Köthen, Leipzig – zag Bach zijn roem als organist groeien. Die reputatie wordt misschien het best geïllustreerd met een episode uit 1717, toen hij het in Dresden zou opnemen tegen de internationaal beroemde virtuoos Louis Marchand. De Fransman koos het hazenpad, nog voor iemand ook maar een noot had gespeeld. De Duitser won deze thuiswedstrijd dan ook met de vingers in de neus.

Toch moest zelfs een vanzelfsprekend genie als Bach zijn draai vinden, zoals blijkt uit deze rechttoe-rechtaan koraalbewerking van rond 1704. Hij zet de melodie in halve noten in de bovenstem op een begeleiding van herhaalde vier- en vijfstemmige akkoorden in achtste noten. Niets meer dan dat, en voldoende voor de grote Bachkenner Albert Schweitzer om begin twintigste eeuw te poneren dat zo’n eenvoudig stuk nooit uit Bachs pen had kunnen vloeien. Het werkje, overgeleverd in een kopie van ‘koralenman’ Walter, wordt inmiddels wel aan Bach toegeschreven, al kennen we geen ander voorbeeld van deze stijl in zijn oeuvre.

Een experiment dus, waarvoor we geen voorbeelden vinden bij de complexe Noord-Duitse stijl van Buxtehude en omgeving, maar wel bij Kuhnau, die als net-benoemde Thomascantor breed gekend was. In zijn eerste ‘bijbelse’ klaviersonate (1700) laat hij de onderdrukte Israëlieten op precies zo’n achtstenbegeleiding het koraal Aus tiefer Not ‘zingen’ – overigens opnieuw een boetepsalm. Andere voorbeelden, ook harmonisch, zijn langzame delen uit Corelli’s sonates uit 1694. Later zou Bach nog voortbouwen op die Italiaanse inspiratie, zoals in het Concerto nach Italianischem Gusto, BWV 971, maar ook in tal van cantates en concerten.

BWV
721
Titel
Erbarm dich mein, o Herre Gott
Instrument
Orgel
Genre
orgelwerken
Jaartal
ca. 1704?
Bijzonderheden
De enige bron is een vroeg achttiende-eeuws manuscript met behalve muziek van Bach nog werken van Buxtehude, Pachelbel, Weckmann en anderen. De handschriften van J.G. Walter (hij noteerde wellicht zelf 'J.S.B.' bij zijn kopie van BWV 721) en vader en zoon Krebs zijn te herkennen.

Achtergrondvideo's

Organist Leo van Doeselaar

“Kenmerkend voor dit werk zijn de akkoorden die als een tremulant herhaald worden;en het leuke van orgel is dat je ook de tremulant erbij kunt trekken.”

Teksten

Origineel

Vertaling

Credits

  • Publicatiedatum
    19 september 2014
  • Opnamedatum
    8 oktober 2013
  • Locatie
    Martinikerk, Groningen
  • Organist
    Leo van Doeselaar
  • Orgel
    Arp Schnitger, 1692
  • Productie
    Frank van der Weij
  • Cameraregie
    Jan Van den Bossche, Frank van der Weij
  • Directors of photography
    Jorrit Garretsen, Sal Kroonenberg
  • Muziekproductie, montage en mix
    Holger Schlegel
  • Beeldmontage
    Dylan Glyn Jones
  • Kleurcorrectie
    Jef Grosfeld
  • Productie-assistentie
    Marco Meijdam, Zoë de Wilde
  • Interview
    Onno van Ameijde
  • Met dank aan
    Jan Haak
Help ons All of Bach te voltooien Help ons All of Bach te voltooien

Help ons All of Bach te voltooien

Een groot deel moet nog opgenomen worden voordat het gehele oeuvre van Bach online staat. Dit redden we niet zonder financiële steun van donateurs. Help ons de muzikale nalatenschap van Bach te voltooien en steun ons met een gift!