Jesu, der du meine Seele

Jesu, der du meine Seele

BWV 78 uitgevoerd door de Nederlandse Bachvereniging
onder leiding van Jos van Veldhoven
Waalse Kerk, Amsterdam

  • Intro
  • 1. Jesu, der du meine Seele (Choral)
  • 2. Wir eilen (Duett)
  • 3. Ach! ich bin (Rezitativ)
  • 4. Dein Blut (Aria)
  • 5. Die Wunden (Rezitativ)
  • 6. Nun, du wirst (Aria)
  • 7. Herr! ich glaube (Choral)

Achter de muziek

Verhaal
Verhaal
Achtergrondvideo's
Achtergrondvideo's
Teksten
Teksten
Credits
Credits

Focus op de onderkant

Het openingskoor van deze cantate lijkt op een chaconne.

Eigenlijk zouden we wat vaker naar de onderkant van Bachs muziek moeten luisteren. In 1756 schreef Johann Daube in zijn traktaat over het basso continuo (de constante bas in de barokmuziek) dat Bach die kunst “in de hoogste graad” had beheerst: zijn begeleiding kon een bovenstem leven geven zelfs als die er geen had. Het openingskoor van deze cantate nodigt erg uit om de oren eens wat meer te spitsen naar de onderste stemmen in het orkest, de cello en de contrabas en ook het orgel en het klavecimbel. In dit eerste deel is hun partij namelijk gebouwd op één chromatisch dalende lijn. Het lijkt daardoor een chaconne, een muzikale vorm waarin een korte baslijn continu wordt herhaald en als basis dient voor steeds nieuwe variaties in de bovenstemmen. In dit geval neemt Bach het wat vrijer. De baslijn keert heel vaak op verschillende toonhoogtes terug, niet alleen bij de basinstrumenten, maar ook bij de hobo’s, de zangers, en vervolgens bij de violen. Eigenlijk is dit hele deel een ode aan de bas.

Daarna valt er ineens van alles op aan de onderstemmen. In het duet voor de sopraan en de alt heeft Bach de cello en de toetseninstrumenten bijvoorbeeld gescheiden van de contrabas. De eerste groep is bewegelijker, terwijl de contrabas al tokkelend een rustigere variant speelt. Zo ontstaat een rijk geschakeerde basklank. In het vertwijfelde recitatief voor de tenor klinkt het basso continuo als een harmonisch labyrint. Na de tenoraria (wederom met een getokkelde baspartij!) maakt Bach in het recitatief voor de bas feitelijk het hele strijkorkest tot direct afgeleide van het basso continuo. Na dat alles is in de laatste aria en het koraal onze aandacht wellicht wat gelijker verdeeld tussen melodie en baspartij. En wie nog niet genoeg heeft van de bas – bekijk ook de achtergrondreportage, waarin zanger en bassolist Matthew Brook vertelt over zijn aandeel in deze cantate.

BWV
78
Titel
Jesu, der du meine Seele
Genre
cantates
Jaartal
1724
Stad
Leipzig
Tekstdichter
onbekend, eerste en laatste strofe en parafrase van koraal Jesu, der du meine Seele van Johann Rist (1641)
Tekst
Veertiende zondag na Trinitatis
Eerste uitvoering
10 september 1724
Bijzonderheden
Het passacaglia-thema uit het openingskoor heeft Bach ook gebruikt in BWV 4 (Christ lag in Todesbanden) en BWV 12 (Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen) en het Crucifixus uit de ‘Hohe Messe’.

Achtergrondvideo's

Matthew Brook

“Bass Matthew Brook vertelt over de verschillende sferen en emoties in deze cantate.”

Teksten

Origineel

1. Choral
Jesu, der du meine Seele
hast durch deinen bittern Tod
aus des Teufels finstern Höhle
und der schweren Seelennot
kräftiglich herausgerissen
und mich solches lassen wissen
durch dein angenehmes Wort,
sei doch itzt, o Gott, mein Hort!

2. Duett (Sopran, Alto)
Wir eilen mit schwachen,
doch emsigen Schritten,
O Jesu, o Meister, zu helfen zu dir.
Du suchest die Kranken
und Irrenden treulich.
Ach höre, wie wir die Stimmen
erheben um Hülfe zu bitten!
Es sei uns dein gnädiges
Antlitz erfreulich!

3. Rezitativ (Tenor)
Ach! ich bin ein Kind der Sünden,
ach! ich irre weit und breit.
Der Sünden Aussatz,
so an mir zu finden,
Verlässt mich nicht in dieser Sterblichkeit.
Mein Wille trachtet nur nach Bösen.
Der Geist zwar spricht:
ach! wer wird mich erlösen?
Aber Fleisch und Blut zu zwingen
und das Gute zu vollbringen,
ist über alle meine Kraft.
Will ich den Schaden nicht verhehlen,
so kann ich nicht,
wie oft ich fehle, zählen.
Drum nehm ich nun der Sünden
Schmerz und Pein
und meiner Sorgen Bürde,
so mir sonst unerträglich würde,
ich liefre sie dir, Jesu, seufzend ein.
Rechne nicht die Missetat,
die dich, Herr, erzürnet hat!

4. Arie (Tenor)
Das Blut, so meine Schuld durchstreicht,
macht mir das Herze wieder leicht
und spricht mich frei.
Ruft mich der Höllen Heer zum Streite,
so stehet Jesus mir zur Seite,
dass ich beherzt und sieghaft sei.

5. Rezitativ (Bass)
Die Wunden, Nägel, Kron und Grab,
die Schläge, so man dort
dem Heiland gab,
sind ihm nunmehro Siegeszeichen
und können mir verneute Kräfte reichen.
Wenn ein erschreckliches Gericht
Den Fluch vor die Verdammten spricht,
so kehrst du ihn in Segen.
Mich kann kein Schmerz
und keine Pein bewegen,
weil sie mein Heiland kennt;
Und da dein Herz vor mich
in Liebe brennt,
so lege ich hinwieder
das meine vor dich nieder.
Dies mein Herz, mit Leid vermenget,
so dein teures Blut besprenget,
so am Kreuz vergossen ist,
geb ich dir, Herr Jesu Christ.

6. Arie (Bass)
Nun du wirst mein Gewissen stillen,
so wider mich um Rache schreit.
Ja, deine Treue wird’s erfüllen,
Weil mir dein Wort
die Hoffnung beut.
Wenn Christen an dich glauben,
wird sie kein Feind in Ewigkeit
aus deinen Händen rauben.

7. Choral
Herr, ich glaube, hilf mir Schwachen,
lass mich ja verzagen nicht;
du, du kannst mich stärker machen,
wenn mich Sünd und Tod anficht.
Deiner Güte will ich trauen,
bis ich fröhlich werde
schauen dich, Herr Jesu,
nach dem Streit
in der süssen Ewigkeit.

Vertaling

1. Koor
Jezus, jij die mijn ziel
Door je bittere dood
Uit de duistere spelonk van de duivel
En uit diepe zielenood
Met kracht hebt bevrijd
En mij dit laat weten
Door je weldadige woord,
Wees nu, o God, mijn toeverlaat!

2. Duet
Wij snellen met zwakke, maar ijverige
schreden, Naar jou,
o Jezus, o Heer, zoekend naar hulp.
Jij zoekt trouw naar de zieken
en dwalenden.
Ach, luister, hoe wij Onze stemmen
verheffen, om jou om hulp te vragen!
Opdat jouw genadige aangezicht
ons tot vreugde mag zijn!

3. Recitatief
Ach, ik ben een kind van zonde,
Ach, ik dwaal wijd en zijd.
De uitslag van de zonde,
die ik met mij meedraag,
Verlaat mij niet in deze sterfelijkheid.
Mijn wil streeft slechts naar het kwade.
De geest zegt weliswaar:
ach, wie zal mij verlossen?
Maar het bedwingen van vlees en bloed
Om het goede te volbrengen,
Gaat al mijn krachten te boven.
Wanneer ik dit gebrek niet wil verbergen,
Dan is het aantal malen dat ik faal ontelbaar.
Daarom neem ik nu de smarten
en pijn van de zonde
En de last van mijn zorgen,
Aangezien ik deze anders niet zou kunnen
verdragen, En draag deze zuchtend
aan jou over, Jezus.
Reken mij de zonde niet aan, Die bij jou,
o Heer, toorn heeft opgewekt!

4. Aria
Jouw bloed dat mij van mijn schuld
ontdoet, Verlicht mijn hart
En spreekt mij vrij.Wanneer het leger
van de hel mij uitdaagt tot de strijd,
Staat Jezus mij terzijde,
Zodat ik moedig zal zegevieren.

5. Recitatief
De wonden en nagels, de kroon en het
graf, De slagen die men
de Heiland gegeven heeft,
Zijn voor hem nu tekenen van
de overwinning En kunnen mij
nieuwe kracht geven.
Wanneer een afschrikwekkende rechtbank
Een vloek uitspreekt over de verdoemden,
Dan verander jij die in een zegen.
Mij kunnen noch smarten
noch pijn in beroering brengen,
Omdat mijn Heiland deze kent.
En omdat jouw hart voor mij in liefde
brandt, Leg ik op mijn beurt
Mijn hart voor jou neer.
Mijn hart, dat doortrokken is van lijden,
En door jouw kostbare bloed gelouterd is,
Dat aan het kruis is vergoten,
Geef ik jou, Jezus Christus, mijn Heer.

6. Aria
Jij zal nu mijn geweten sussen,
Dat om wraak tegen mijzelf schreeuwt,
Ja, door jouw trouw zal
dit in vervulling gaan,
Omdat jouw woord hoop in zich draagt.
Wanneer christenen in je geloven,
Zal tot in de eeuwigheid geen vijand
Hen uit jouw handen roven.

7. Koraal
Heer, ik geloof, help mij zwakke,
Laat mij niet versagen;
Jij kan mij sterker maken,
Wanneer zonde en dood met mij
de strijd aangaan. Op jouw goedheid
wil ik vertrouwen,Tot ik in vreugde
zal aanschouwen Jou,
Here Jezus, na de strijd
In de zoete eeuwigheid.

Credits

  • Publicatiedatum
    5 september 2019
  • Opnamedatum
    10 februari 2018
  • Locatie
    Waalse Kerk, Amsterdam
  • Dirigent
    Jos van Veldhoven
  • Sopraan
    Maria Keohane
  • Alt
    Tim Mead
  • Tenor
    Daniel Johannsen
  • Bas
    Matthew Brook
  • Ripiënisten sopraan
    Hilde Van Ruymbeke, Marjon Strijk
  • Ripiënisten alt
    Barnabás Hegyi, Marleene Goldstein
  • Ripiënisten tenor
    Kevin Skelton, Guy Cutting
  • Ripiënisten bas
    Drew Santini, Matthew Baker
  • Viool 1
    Shunske Sato, Anneke van Haaften, Pieter Affourtit
  • Viool 2
    Sayuri Yamagata, Lidewij van der Voort, Paulien Kostense
  • Altviool
    Staas Swierstra, Jan Willem Vis
  • Cello
    Lucia Swarts, Richte van der Meer
  • Contrabas
    Robert Franenberg
  • Hobo
    Martin Stadler, Peter Frankenberg
  • Fagot
    Benny Aghassi
  • Tromba da tirarsi
    Robert Vanryne
  • Orgel
    Leo van Doeselaar
  • Klavecimbel
    Siebe Henstra
  • Regie en beeldmontage
    Bas Wielenga
  • Muziekopname
    Guido Tichelman, Bastiaan Kuijt, Pim van der Lee
  • Audiomontage- en mix
    Guido Tichelman
  • Camera
    Merijn Vrieling, Ivo Palmen, Martin Struijf, Bjorn Tiebout
  • Licht
    Zen Bloot, Henry Rodgers, Patrick Galvin
  • Regieassistent
    Ferenc Soeteman
  • Beeldtechniek
    Vincent Nugteren
  • Settechniek
    Dennis van Hoek
  • Datahandling
    Jesper Blok
  • Projectmanager NEP
    Peter Ribbens
  • Interview
    Onno van Ameijde, Marloes Biermans
  • Productie concert
    Imke Deters
  • Productie opname
    Jessie Verbrugh
  • Traverso
    Marten Root
Help ons All of Bach te voltooien Help ons All of Bach te voltooien

Help ons All of Bach te voltooien

Een groot deel moet nog opgenomen worden voordat het gehele oeuvre van Bach online staat. Dit redden we niet zonder financiële steun van donateurs. Help ons de muzikale nalatenschap van Bach te voltooien en steun ons met een gift!