Partite diverse sopra: O Gott du frommer Gott
BWV 767 uitgevoerd door Matthias Havinga
Walburgiskerk, Zutphen
Achter de muziek
Verhaal
Verhaal
Achtergrondvideo's
Achtergrondvideo's
Credits
Credits
Leren variëren
Een jonge Bach verkent het pad van zijn leermeester
In 2005 dook in Weimar kostbaar bewijs op dat de jonge Bach lessen gevolgd moest hebben bij de grote orgelmeester Georg Böhm uit Lüneburg. Tot 2005 was dit slechts een vermoeden geweest. Wat was het bewijsstuk? Een door Bach handgeschreven kopie van een koraalfantasie van de beroemde organist Reincken, waarbij Bach aan het einde noteerde: ‘bij de heer Georg Böhm gekopieerd in 1700’.
De verhouding leermeester-leerling tussen Böhm en Bach kan goed de vorm verklaren van deze ‘partite diverse sopra’ oftewel verschillende variaties op het koraal O Gott, du frommer Gott. Eenmaal volwassen zou Bach meer denken in grote harmonische structuren, maar in deze compositie draait alles nog om karakteruitwerking op kleine schaal. Net als Böhm (en Buxtehude) spreekt Bach telkens met een ander affect, een beetje als in een suite, en introduceert hij zelden meerdere retorische gestes.
Het koraal O Gott, du frommer Gott stelde Bach voor een interessante uitdaging: wat te doen met een melodie zonder veel variatie (de vorm is AABA, dus drie keer vrijwel dezelfde lijn)? Simpel, je zet het basismateriaal naar je hand. De eerste partita (variatie) bijvoorbeeld neemt eerst een voorschot op de frase, en geeft pas dan het geheel. Zo ontstaat ruimte voor een pakkende herhalende baslijn. In de derde variatie verstopt Bach het koraal in een lange, vioolachtige lijn. Variatie 4 verpakt de melodie in een elegante driekwartsmaat, met dansante hopfiguurtjes. In de tweede, vierde en zevende variatie kiest Bach voor weer een andere oplossing: hier vult hij de sprongen in de melodie op. De kwartsprong van het begin wordt nu een loopje dat onder de naam ‘suspirans’ thuishoort in elke componisten-kit. Een perpetuum mobile was nog zo’n geliefde techniek, net als chromatische spelletjes en de vluchtige scherpe akkoorden die dat oplevert - hoor het slot van de zevende variatie.
De laatste variatie met haar afwisseling van registers, een waardig en extravagant slot, weerspiegelt de Frans geïnspireerde muziek die Bach eerder bij zijn broer Johann Christoph had leren kennen. De drie contrasterende secties zouden de doxologie (‘Eer aan de Vader…’) kunnen voorstellen. Toch zijn specialisten allerminst zeker dat Bach überhaupt iets uitdrukt van de koraaltekst, een smeekbede om bijstand tot in de dood.
Achtergrondvideo's
Teksten
Origineel
Vertaling
Credits
-
- Publicatiedatum
- 12 februari 2026
-
- Opnamedatum
- 30 mei 2024
-
- Locatie
- Walburgiskerk, Zutphen
-
- Orgel
- Matthias Havinga
-
- Registrant
- Annie Spink
-
- Instrument
- Henrick Bader, 1639/1643
-
- Regie en beeldmontage
- Gijs Besseling
-
- Muziekopname
- Guido Tichelman, Pim van der Lee
-
- Audiomontage en -mix
- Guido Tichelman
-
- Camera
- Danny Noordanus, Manon Hoskens, Remco van Leest
-
- Grip
- Wouter Visser
-
- Assistent audioregie
- Marloes Biermans
-
- Productie
- Lisanne Marlou de Kok
Help ons All of Bach te voltooien
Een groot deel moet nog opgenomen worden voordat het gehele oeuvre van Bach online staat. Dit redden we niet zonder financiële steun van donateurs. Help ons de muzikale nalatenschap van Bach te voltooien en steun ons met een gift!