Fuga in b klein op een thema van Albinoni
BWV 951 uitgevoerd door Maude Gratton
Paushuize, Utrecht
Achter de muziek
Verhaal
Verhaal
Credits
Credits
Lenen bij de meesters
Italiaans thema krijgt een dubbele make-over van Bach
Je mag componist en violist Tomaso Albinoni gerust revolutionair noemen: nog vóór Antonio Vivaldi tekende hij het model uit van het bijna universele Venetiaanse soloconcert. Hij leende van de barok-aria het ritornello-principe, een elegant georganiseerde afwisseling tussen tutti en solo, en zette met zijn opus 2 uit 1700 een nieuwe standaard. Nieuwsgierige componisten als Händel en Bach wisten direct wat te doen, en namen de techniek al snel over.
In het kielzog van deze baanbrekende publicatie vloeide Albinoni’s andere muziek noordwaarts. Zo moet Bach zijn Triosonates opus 1(1694) op de plank hebben staan, want voor drie van zijn vroege fuga’s gebruikt hij thema’s uit die bundel. Sowieso boden Italiaanse thema’s dankbaar materiaal, Bach leende ook bij Corelli en Legrenzi, misschien wel omdat ze zoveel zangeriger waren dan de vaak strengere Noord-Duitse klavierscholen.
Het thema van BWV 951 heeft dezelfde flair, met in de eerste maat een montere opwaartse beweging, en in de tweede maat juist een trage, chromatische afdaling en een puntige versiering. Een vruchtbare basis voor een lange fuga waarin Bach expressief gevarieerde thematische passages steevast afwisselt met vrije episodes, net als in Albinoni’s concerten.
Maar BWV 951 is op zijn beurt ook weer een afgeleide van eerder werk van Bach zelf. Bachs eerste versie van deze fuga (BWV 951a) was een korter, improvisatorisch patchwork, waarin hij Albinoni ook vaker citeerde. Die versie, die op zich niet tot Bachs beste muziek gerekend wordt, was hem blijkbaar voldoende bijgebleven om jaren later nog eens op te pakken en te reviseren. Het resultaat is volgens musicoloog en Bach-specialist David Schulenberg de beste ‘manualiter’ (alleen met de handen te spelen) fuga vóór het Wohltemperirte Clavier noemt, harmonisch gestroomlijnd rond een symmetrische structuur. Dat BWV 951 opduikt in talloze bronnen, bewijst nog maar eens hoe populair de fuga was als schoolvoorbeeld, met dank aan zijn nog altijd onvolprezen Italiaanse meester.
Achtergrondvideo's
Teksten
Origineel
Vertaling
Credits
-
- Publicatiedatum
- 8 oktober 2026
-
- Opnamedatum
- 9 december 2024
-
- Locatie
- Paushuize, Utrecht
-
- Klavecimbel
- Maude Gratton
-
- Instrument
- Jan Kalsbeek, naar Michael Mietke ca. 1700
-
- Regie en camera
- Gijs Besseling
-
- Muziekopname
- Guido Tichelman, Pim van der Lee
-
- Audiomontage en -mix
- Guido Tichelman
-
- Assistent audioregie
- Marloes Biermans
-
- Camera
- Danny Noordanus, Luc Roes
-
- Licht
- Gijs Besseling, Danny Noordanus, Luc Roes
-
- Productie
- Lisanne Marlou de Kok
Help ons All of Bach te voltooien
Een groot deel moet nog opgenomen worden voordat het gehele oeuvre van Bach online staat. Dit redden we niet zonder financiële steun van donateurs. Help ons de muzikale nalatenschap van Bach te voltooien en steun ons met een gift!