Ach Gott und Herr
BWV 255 uitgevoerd door de Nederlandse Bachvereniging
Sint-Gertrudiskerk, Bergen op Zoom
Achter de muziek
Verhaal
Verhaal
Achtergrondvideo's
Achtergrondvideo's
Teksten
Teksten
Credits
Credits
Van muzikale preek tot studiemateriaal
In dit ingetogen koraal smeekt de gelovige om richting
Toen Martin Luther begin zestiende eeuw zijn liturgie uitwerkte, kende hij muziek daarin een centrale plek toe. Door zelf te zingen of aandachtig naar muziek te luisteren, kon de gelovige het woord van God even goed - of misschien wel beter - in zich opnemen als via de preek. Met 36 gedichten (1524) gaf hij het startschot voor een Duitstalig verzamelwerk, dat anderhalve eeuw later zo’n 10.000 liederen of koralen omvatte, die je kon zien als muzikale preken. De teksten en melodieën uit Luthers verzamelwerk gebruikten componisten gretig in hun (kerk)muziek.
Bach verwerkte op elke mogelijke manier koralen in zijn werken, vaak heel specifiek toegespitst op tekst en context. Zo’n uitwerking kon heel verschillend uitpakken, zoals je hoort als je BWV 255 naast koraal nr. 3 uit Ich elender Mensch, BWV 48 zet. De koralen hebben dezelfde melodie, maar de uitwerking hiervan is volstrekt anders.
De context van de beide koralen moet dit verschil verklaren. Maar, we weten zo goed als niets over de context van BWV 255. Een van de weinige bronnen die we hebben, is een collectie uit 1765 van Bachs zoon Carl Philipp Emmanuel. In deze collectie staan tientallen tekstloos uitgegeven koralen, duidelijk bedoeld als studiemateriaal. Geen uitzondering, want bijvoorbeeld Mendelssohn leerde via de koralen van Bach harmonie en stemvoering. En de melodie van Ach Gott und Herr was blijkbaar extra bruikbaar als studiemateriaal: componist en muziekwetenschapper Kirnberger - van wie vermoed wordt dat hij een leerling was van Bach - gaf aan zijn muziekstudenten maar liefst 26 versies van dit koraal. En zo werden liederen die van oorsprong muzikale preken waren, stijloefeningen voor muziekstudenten.
Voor de tekst van deze ingetogen BWV 255 kunnen we dus vermoedelijk mixen en matchen uit verschillende versies. In deze uitvoering bidt een zondaar, bewust dat alleen God verlossing kan bieden, zelfs als je zou proberen je kruis te ontlopen. Maar niet puur verlossing: áls er een prijs moet worden betaald, dan is deze gelovige bereid te boeten, zolang God maar geduld toont met de onrustige, opstandige ziel. Zoals een vogel zich bij noodweer graag in een boom verstopt, zo vindt de vrome mens toevlucht in Jezus’ wonden, een belofte van het eeuwige leven.
Achtergrondvideo's
Teksten
Origineel
Ach Gott und Herr,
wie groß und schwer
sind mein begangne Sünden !
Da ist niemand,
der helfen kann,
in dieser Welt zu finden.
Gleichwie sich fein
ein Vögelein
in hole Bäum verstecket,
wenns trüb hergeht,
die Luft unstet,
Menschen und Vieh erschrecket.
Also, Herr Christ,
mein Zuflucht ist
die Höle deiner Wunden :
wenn Sünd und Tod
mich bracht in Noth,
hab ich mich drein gefunden.
Vertaling
Ach, God en Heer,
wat groot en zwaar,
zijn de zonden die ik heb begaan!
Er is op deze wereld
niemand te vinden
die kan helpen.
Zoals een vogeltje
zich veilig
in een holle boom verstopt
als de hemel betrekt
en de dreigende lucht
mensen en vee angst aanjaagt,
zo is, Heer Christus,
de holte van uw wonden
mijn toevlucht:
als zonde en dood
mij in nood brachten,
kon ik daarin schuilen.
vertaling © Ria van Hengel, juni 2026
Credits
-
- Publicatiedatum
- 2 juli 2026
-
- Opnamedatum
- 5 mei 2024
-
- Locatie
- Sint-Gertrudiskerk, Bergen op Zoom
-
- Sopraan
- Mónica Monteiro
-
- Alt
- Bernadett Nagy
-
- Tenor
- Immo Schröder
-
- Bas
- Bram Trouwborst
-
- Theorbe
- David Mackor
-
- Regie
- Onno van Ameijde
-
- Muziekopname
- Guido Tichelman, Pim van der Lee
-
- Audiomontage en -mix
- Guido Tichelman
-
- Camera
- Jesper Blok, Jorne Tielemans
-
- Focus pull
- Glenn van Neerden
-
- Licht
- Jorne Tielemans, Patrick Galvin
-
- Projectmanager NEP
- Ron Vermeulen
-
- Assistent audioregie
- Marloes Biermans
-
- Productie
- Lisanne Marlou de Kok, Stephan Esmeijer
Help ons All of Bach te voltooien
Een groot deel moet nog opgenomen worden voordat het gehele oeuvre van Bach online staat. Dit redden we niet zonder financiële steun van donateurs. Help ons de muzikale nalatenschap van Bach te voltooien en steun ons met een gift!