Auf, auf, mein Herz, mit Freuden
BWV 441 uitgevoerd door Daniel Johannsen en Leo van Doeselaar
Walburgiskerk, Zutphen
Achter de muziek
Verhaal
Verhaal
Achtergrondvideo's
Achtergrondvideo's
Teksten
Teksten
Credits
Credits
Jubelende vreugde
Een glanzend Schemelli-lied over Christus’ overwinning op de dood
Paul Gerhardt (1607–1676), vaak aangeduid als de ‘Lutherse koning David’, was een markante dichter-theoloog die het alleszins verdient herinnerd te worden. Hij liet meer dan 150 Duitse en Latijnse gedichten na, waarvan de meeste al door componisten uit zijn eigen tijd op muziek werden gezet. De belangrijkste van die componisten was zonder meer de opvallend creatieve kerkmusicus Johann Crüger (1598–1662). Hij schreef ook de hier gepresenteerde melodie, net zo fraai gearrangeerd als zijn andere zettingen van Gerhardts werk en verrijkt met instrumentale bovenstemmen.
Bach nam deze prachtige melodie en de harmonisatie nagenoeg ongewijzigd over. Hij streek alleen hier en daar het gepuncteerde ritme glad, alsof hij de jubelende vreugde over de opstanding van Christus iets ingetogener en beschouwender wilde uitbeelden. Niettemin heeft het levendige driedelige metrum (een vloeiende driekwartsmaat) ook in de Schemelli-versie zijn glans behouden. Gerhardts vrijmoedige woorden getuigen van een sterk geloof: er worden weliswaar theologische waarheden verkondigd, maar telkens weer barst de gelovige ziel uit in jubelzang, want absoluut niets kan afbreuk doen aan Christus’ overwinning op dood en hel. En wat in het werk van Gerhardt altijd weer diep raakt: Jezus neemt wie op Hem vertrouwt bij de hand, om als zijn gezel te leiden over bergen en door dalen.
Wonderschoon is ook het beeld van het gouden opschrift boven de hemelpoort, dat luidt: ‘Wer dort wird mit verhöhnt, wird hier auch mit gekrönt’ (Wie daar gedurig werd gehoond, wordt hier eens te meer gekroond). Een krachtige boodschap, die Bach prachtig in muziek verwoordt.
Musicalisches Gesang-Buch G.C. Schemelli
Liedboeken voor privégebruik waren in de achttiende eeuw een belangrijke tool voor eenvoudige, huiselijke devotie. Zo verschenen van Johann Freylinghausens Geistreiches Gesangbuch maar liefst 17 edities tussen 1704 en 1734. Twee jaar later lanceerde piëtist Georg Christian Schemmel alias Schemelli zijn eigen gezangboek met niet minder dan 954 gezangen, waarvan 69 met melodie, tekstbegin en baslijn. Om de concurrentie voorbij te streven, betrok hij misschien wel de beroemdste muziekconsulent ooit, én de muziekleraar van zijn zoontje: Bach. Van de 21 originele melodieën in de bundel (BWV 439-509) worden er na intensief onderzoek nog maar drie met zekerheid toegeschreven aan de Thomascantor: BWV 452, 478 en 505; de andere zijn begeleidingen, herwerkingen en verbeteringen. Bachs precieze rol in Schemelli’s Gesangbuch zal wel altijd een mysterie blijven.
Achtergrondvideo's
Teksten
Origineel
Auf! mein Herz, mit Freuden, nimm wahr,
was heut geschicht,
wie kommt nach großen Leiden
nun ein so großes Licht!
Mein Heiland ward gelegt,
da, wo man uns hinträgt,
wenn von uns unser Geist
gen Himmel ist gereist.
Er war ins Grab gesenket,
der Feind trieb groß Geschrei,
eh ers vermeint und denket,
ist Christus wieder frei
und ruft Viktoria,
schwingt fröhlich hie und da
sein Fähnlein als ein Held,
der Feld und Mut behält.
Ich hang und bleib auch hangen
an Christo als ein Glied,
wo mein Haupt durchgegangen,
da nimmt es mich auch mit.
Er reiset durch den Tod,
durch Welt, durch Sünd und Not,
er reiset durch die Höll,
ich bin stets sein Gesell.
Er bringt uns an die Pforten,
die in den Himmel führt,
daran mit güldnen Worten
der Reim gelesen wird:
Wer dort wird mit verhöhnt
wird hier auch mit gekrönt,
wer dort mit Sterben geht,
wird hier auch mit erhöht.
Vertaling
Kom, mijn hart, vol vreugde,
zie wat er vandaag gebeurt,
hoe er na groot lijden
nu zo’n groot licht komt!
Mijn Heiland is neergelegd
daar waar men ons naartoe brengt
als onze geest
naar de hemel is opgestegen.
Hij was in het graf neergelegd,
de vijand schreeuwde luid,
en voordat die er erg in heeft
is Christus weer vrij
en roept Victorie,
zwaait vrolijk heen en weer
zijn vlaggetje als een held,
die standhoudt en moedig blijft.
Ik hang vast en blijf ook vasthangen
aan Christus als een ledemaat,
waar mijn Hoofd doorheen is gegaan,
daar neemt het mij ook mee.
Hij reist door de dood,
door wereld, door zonde en nood,
hij reist door de hel,
ik ben steeds zijn metgezel.
Hij brengt ons bij de poort
die naar de hemel leidt,
waarop met gouden woorden
het rijm te lezen staat:
Wie ginds wordt meebespot,
wordt hier ook meegekroond,
wij ginds meesterft,
wordt hier ook meeverhoogd.
Vertaling © Ria van Hengel
Credits
-
- Publicatiedatum
- 16 april 2026
-
- Opnamedatum
- 28 mei 2024
-
- Locatie
- Walburgiskerk, Zutphen
-
- Tenor
- Daniel Johannsen
-
- Orgel
- Leo van Doeselaar
-
- Instrument
- Henrick Bader, 1639/1643
-
- Regie en beeldmontage
- Gijs Besseling
-
- Muziekopname
- Guido Tichelman, Pim van der Lee
-
- Audiomontage en -mix
- Guido Tichelman
-
- Camera
- Danny Noordanus, Manon Hoskens, Remco van Leest
-
- Grip
- Wouter Visser
-
- Assistent audioregie
- Marloes Biermans
-
- Productie
- Lisanne Marlou de Kok
Help ons All of Bach te voltooien
Een groot deel moet nog opgenomen worden voordat het gehele oeuvre van Bach online staat. Dit redden we niet zonder financiële steun van donateurs. Help ons de muzikale nalatenschap van Bach te voltooien en steun ons met een gift!